حسین کیامنش: روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی، جزئیات قابل توجه و تازهای را از نحوه سرنگونی یک فروند جنگنده «اف ۱۵» آمریکا بر فراز جنوب ایران در فروردین امسال منتشر کرد؛ جزئیاتی که نشان میدهد ساقط شدن این جنگنده صرفا نتیجه شلیک یک موشک پدافندی و یک مواجهه کلاسیک میان سامانه زمین به هوا و هواپیمای رزمی نبوده، بلکه مجموعهای از تاکتیکهای جدید و مبتکرانه ایرانی در آن نقش داشته است. بر اساس روایت رسانه آمریکایی، ایران با استفاده از پهپادها توانسته اطلاعات حیاتی مربوط به موقعیت، سرعت و جهت حرکت جنگنده آمریکایی را در اختیار فرماندهان خود قرار دهد و به این ترتیب، زمینه را برای هدف قرار دادن یک فروند «اف ۱۵» 60 میلیون دلاری فراهم کند؛ جنگندهای که پیش از آن تصور میشد از توان بالایی برای مقابله با تهدیدهای هوایی برخوردار است.
اهمیت این روایت زمانی بیشتر میشود که آن را در کنار گزارشی قرار دهیم که پیشتر شبکه تلویزیونی آمریکایی درباره همین اتفاق منتشر کرده بود. سیانان به نقل از خلبان «اف ۱۵» سرنگونشده نوشته بود وی لحظاتی پیش از خروج اضطراری از جنگنده، شاهد آرایش غیرمعمولی از پهپادهای ایرانی در آسمان بوده است؛ پهپادهایی که در قالب یک شبکه به همپیوسته و با آرایشی شبیه «عروس دریایی» حرکت میکردند.
روایت تازه نیویورکتایمز از شکار «اف ۱۵» آمریکا
به نوشته نیویورکتایمز، ایران ماه آوریل یک فروند جنگنده «اف ۱۵» آمریکا را بر فراز جنوب ایران با استفاده از یک موشک زمین به هوای دوشپرتاب سرنگون کرد. نکته مهم در روایت جدید نیویورکتایمز، نه صرفا نوع موشکی است که برای سرنگونی «اف ۱۵» استفاده شد، بلکه نحوه آمادهسازی این حمله و نقشی است که پهپادهای ایرانی در آن ایفا کردند.
بر اساس اطلاعاتی که یک مقام ارشد نظامی تروریست آمریکا در اختیار نیویورکتایمز قرار داده، ایران دستهای از پهپادها را در منطقهای به کار گرفت که جنگندههای آمریکایی به آن نفوذ کرده بودند. این پهپادها صرفا در آسمان حضور نداشتند، بلکه اطلاعات لازم را برای هدف قرار دادن جنگنده آمریکایی جمعآوری و منتقل کردند.
مقام آمریکایی به نیویورکتایمز گفت: بررسیهای انجامشده پس از حادثه نشان داد پهپادها 3 داده بسیار مهم را در اختیار فرماندهان ایرانی قرار دادهاند: موقعیت جنگنده بر اساس جیپیاس، سرعت و جهت حرکت آن.
اگر روایت نیویورکتایمز را مبنا قرار دهیم، پهپادهای ایرانی عملا نقش چشم و گوش شبکه پدافندی را ایفا کردهاند؛ یعنی به جای آنکه سامانه پدافندی صرفا منتظر ورود یک جنگنده به محدوده درگیری باشد، شبکهای از پهپادها در فضای عملیاتی حاضر شده و اطلاعات مربوط به هدف را در اختیار فرماندهان قرار دادهاند.
اهمیت این موضوع زمانی روشنتر میشود که بدانیم خدمه «اف ۱۵» نیز در گفتوگو با مقامهای پنتاگون، از واکنش بسیار دیرهنگام سامانههای دفاعی جنگنده سخن گفتهاند. طبق گزارش نیویورکتایمز، سیستم تقابل دفاعی جنگنده تنها نیم ثانیه پیش از اصابت موشک ایرانی هشدار داد.
این یعنی جنگنده آمریکایی نیم ثانیه پیش از آنکه مورد اصابت قرار گیرد، متوجه تهدید شده است! همین مساله نشان میدهد ایران الزاما با یک روش ساده و مستقیم سراغ جنگنده آمریکایی نرفته، بلکه با استفاده از اطلاعات جمعآوری شده از طریق پهپادها، زنجیرهای از عملیات شناسایی، رصد و در نهایت هدفگیری را شکل داده است.
روایت نیویورکتایمز از این ماجرا در شرایطی منتشر شده که پیشتر نیز یک رسانه آمریکایی دیگر، اطلاعاتی غیرمعمول از همین ماجرا منتشر کرده بود. شبکه خبری سیانان در گزارشی اختصاصی به نقل از منابع آگاه نوشته بود خلبان «اف ۱۵» در جریان بازجوییها و جلسات ارزیابی اطلاعاتی، از مشاهده مجموعهای از پهپادهای ایرانی سخن گفته که به شکلی غیرمعمول و هماهنگ در آسمان حرکت میکردند.
بر اساس روایت سیانان، خلبان آمریکایی این پهپادها را در قالب آرایشی شبیه «عروس دریایی» دیده بود؛ به این معنا که چند پهپاد بزرگتر در بخش بالایی قرار گرفته بودند و پهپادهای کوچکتر در قسمت پایین آنها و مانند شاخکهای یک عروس دریایی حرکت میکردند.
یکی از منابع مطلع به سیانان گفته بود خلبان از چندین پهپاد بههمپیوسته سخن گفته که همچون یک موجود واحد حرکت میکردند. منبع دیگری نیز گفته بود خلبان آمریکایی این آرایش را به «میدان مین هوایی تشکیل شده از پهپادها» تشبیه کرده است.
اهمیت این روایت در آن است که بر اساس توصیف خلبان نشانهای از دستیابی ایران به سطح جدیدی از فناوری پهپادی است؛ سطحی که در ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا تا آن زمان به طور کامل شناسایی نشده بود. یکی از کارشناسان حوزه جنگ پهپادی که سیانان با او گفتوگو کرده، هشدار داده بود پهپادهایی که بتوانند یک آرایش مشخص را به صورت هماهنگ حفظ کنند و همزمان حامل مواد منفجره باشند، تهدیدی جدی برای نیروهای نظامی محسوب میشوند. او تأکید کرده بود اگر چنین سامانهای قادر باشد بخشی از توان خود را برای موجهای بعد حمله حفظ کند، با یکی از پیشرفتهترین اشکال جنگ پهپادی مواجه خواهیم بود.
ایران چگونه آسمان خود را برای جنگندههای آمریکایی ناامن کرد؟
موضوع صرفا ساقط شدن یک جنگنده آمریکایی نیست، بلکه مساله مهمتر آن است که ایران در جریان یک جنگ طولانی و فرسایشی، توانسته تاکتیکهای خود را با شرایط میدان نبرد تطبیق دهد و در برابر نیروی هوایی آمریکا، راههایی برای ایجاد تهدید پیدا کند.
این مساله در شرایطی رخ داده که آمریکا از پیشرفتهترین ساختارهای هوایی و پدافندی جهان برخوردار است. با این حال، روایت نیویورکتایمز نشان میدهد ایران توانسته از پهپادهایی که در نگاه نخست ابزارهایی ساده و ارزانتر از جنگندههای پیشرفته آمریکاییاند، برای ایجاد یک شبکه اطلاعاتی استفاده کند؛ شبکهای که در نهایت یک جنگنده ۶۰ میلیون دلاری را در معرض شلیک موشک قرار داده است.
قرار نیست ایران در همه حوزهها با آمریکا برابری کند. قرار نیست جنگنده ایرانی در برابر «اف ۱۵» یا «اف ۳۵» قرار گیرد و در یک رقابت کلاسیک هوایی با آن بجنگد؛ کافی است مجموعهای از سامانههای ارزانتر، پهپادها، موشکها، حسگرها و تاکتیکهای ابتکاری به شکلی در کنار یکدیگر قرار بگیرند که جنگنده گرانقیمت و پیشرفته آمریکایی دیگر نتواند با اطمینان وارد آسمان ایران شود.
گزارش نیویورکتایمز دقیقا از چنین تغییری حکایت دارد. ایران در طول جنگ یاد گرفت چگونه نقاط ضعف طرف مقابل را پیدا کند و به همان نقاط فشار وارد کند.
این مساله البته محدود به سرنگونی «اف ۱۵» نیست. نیویورکتایمز در همین گزارش اخیر خود به کاهش ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت آمریکا نیز اشاره میکند. بر اساس اطلاعاتی که منابع آمریکایی در اختیار این رسانه قرار دادهاند، واشنگتن در طول جنگ علیه ایران، بیش از ۱۵۰۰ موشک رهگیر پاتریوت مصرف کرده و کمتر از ۱۷۰۰ فروند از این موشکها برایش باقی مانده، در حالی که آمریکا در کل سال ۲۰۲۵ حدود ۶۰۰ موشک رهگیر تولید کرده بود.
بنابراین در سوی دیگر میدان نیز یک مساله مهم وجود دارد: آمریکا نهتنها با قدرتی مواجه شده که تاکتیکهای خود را در طول جنگ تغییر داده، بلکه مجبور شده برای مقابله با این تاکتیکها مقدار قابل توجهی از ذخایر گرانقیمت خود را مصرف کند.
هشدار به آمریکا برای جنگ احتمالی بعد
شاید مهمترین نتیجهای که میتوان از مجموعه گزارشهای نیویورکتایمز و سیانان گرفت، مربوط به آینده باشد. اگر ایران در جریان جنگ اخیر توانسته باشد در میانه نبرد، تاکتیکهای خود را تغییر دهد، از تجربیات سایر جنگها بهره بگیرد، پهپادها را به عنوان بخشی از یک شبکه اطلاعاتی به کار گیرد و یک جنگنده پیشرفته آمریکایی را با کمک همین شبکه مورد اصابت موشک قرار دهد، این احتمال وجود دارد که در صورت وقوع درگیری جدید، آمریکا با همان ایران ابتدای جنگ مواجه نباشد.
ایران اکنون تجربه عملیاتی بیشتری دارد؛ تجربهای که از یک جنگ تمامعیار به دست آمده است. رزمندگان اسلام در چنین جنگی نحوه عملکرد هواپیماهای آمریکایی، روشهای پرواز و نفوذ آنها، واکنشهای پدافندی، نقاط ضعف و قوت سامانههای هشدار، همچنین میزان وابستگی نیروی هوایی آمریکا به شبکههای شناسایی و رهگیری را در میدان واقعی آزمودهاند.
به همین دلیل، جنگ بعد، اگر رخ دهد، لزوما ادامه جنگ قبل با همان قواعد نخواهد بود. همانگونه که نیویورکتایمز گزارش کرده، ایران در طول همین جنگ تاکتیکهای خود را تغییر داد و آمریکاییها نیز مجبور شدند برای مقابله با این تغییرات، خود را با شرایط جدید تطبیق دهند.
ایران نشان داده برای تهدید جنگندههای آمریکایی الزاما به جنگندههای همسطح نیاز ندارد، بلکه میتواند با ترکیب پهپاد، شبکه اطلاعاتی، پدافند زمین به هوا و تاکتیکهای ابتکاری، آسمان خود را به محیطی پرخطر برای هواپیماهای آمریکایی تبدیل کند. در نتیجه، اگر جنگ دیگری میان ایران و آمریکا رخ دهد، واشنگتن دیگر نمیتواند با این فرض وارد میدان شود که آسمان ایران محیطی امن برای جنگندههایش خواهد بود.
جنگ ۴۰ روزه نشان داد ایران قادر است در طول نبرد یاد بگیرد، تاکتیکهای خود را تغییر دهد و از تجربههای به دستآمده برای طراحی روشهای جدید حمله استفاده کند. بنابراین جنگندههای آمریکایی در هر درگیری احتمالی بعد، نهتنها با سامانههای پدافندی ایران، بلکه با شبکهای از تاکتیکها و ابزارهای بههمپیوسته مواجه خواهند شد که بخشی از آنها در جنگ 40 روزه آزموده شده و بخشی دیگر میتواند در آینده تکامل یابد.
جزئیات جدید از چگونگی اصابت جنگنده آمریکا بر فراز آسمان ایران در گزارش نیویورکتایمز
پهپادها شکارچی «F15»ها
ارسال نظر
پربیننده
تازه ها