ابوالفضل ولایتی: نخستوزیر عراق صبح دیروز در رأس هیاتی بلندپایه به منظور شرکت در هشتاد و یکمین اجلاس سران سازمان ملل متحد و دیدار با مقامات ارشد آمریکا عازم نیویورک شد. سفر «علی الزیدی» به دلیل در پیش بودن موعد نهایی 2 رخداد کلیدی خروج نیروهای آمریکایی از عراق و وعده خلع سلاح یا ادغام نیروهای بسیج مردمی عراق (حشدالشعبی) در ۳۰ سپتامبر/ 8 مهر، مورد توجه خیل عظیمی از رسانههای منطقه قرار گرفته است.
بر مبنای گزارشهای منتشرشده، بخش اعظم نیروهای آمریکایی مستقر در بغداد و اقلیم شمال عراق مبادرت به ترک این کشور کردهاند، با این حال، وعده خلع سلاح مقاومت به کلافی سردرگم مبدل شده و دولت عراق را در آستانه فشارهای فزایندهای از سوی ایالات متحده قرار داده است. پافشاری رئیس دولت تروریست آمریکا برای پیشبرد پروسه خلع سلاح حشدالشعبی، ذیل زنجیره تنشهای منطقهای میان تهران و ائتلاف آمریکایی صهیونی در پساهفت اکتبر ۲۰۲۳ قابل ارزیابی است. بر خلاف طیفی از نیروهای متکثر حاکم بر حشدالشعبی نظیر سرایاالسلام، کتائب امام علی و عصائب اهلالحق، جناح پرنفوذی به رهبری کتائب سیدالشهدا، نجبا، کتائب حزبالله و انصارالله الاوفیا از پذیرش اولتیماتوم دولت بغداد سر باز زده و آن را مطالبهای آمریکایی - صهیونیستی به منظور ایزوله کردن تهران و محور مقاومت ارزیابی و تحقق آن را مشروط به عینیت یافتن درخواستهای خود عنوان کردهاند.
الف- وضعیت مبهم لوایح انحصار سلاح و پمپاژ بدبینی محافل غرب
در حالی که تنها 8 روز تا زمان انقضای اولتیماتوم تعیینشده به گروههای مقاومت جهت تحویل سلاح یا پذیرش قرار گرفتن ذیل دستورات دولتی زمان مانده، وضعیت 2 لایحه کلیدی «قانون جامع هیات حشدالشعبی» و «قانون خدمت و بازنشستگی مجاهدان» همچنان مبهم و لاینحل است. آمریکا در طول ماههای اخیر بارها کوشید با جرح و تعدیل لوایح دوگانه، زمینه تحدید نیروهای عراقی را فراهم آورد، با این حال، تداوم کارشکنی آنان در مسیر تحقق مفاد بر جا مانده، در کنار دیدگاههای متعارض گروههای پرنفوذ عراقی، عملا امکان تصویب این لوایح و عملیاتی شدن آنها تا پیش از زمان تعیینشده را ناممکن کرده است.
ناتوانی کمیته دولتی به ریاست قاسم اعرجی برای حلوفصل قانون انحصار سلاح، در کنار تأسیس 2 کمیته مجزای 3 نفره «چارچوب هماهنگی» (شامل نوری مالکی، محمد سودانی و هادی عامری) و کمیته پارلمانی به ریاست عدنان فیحان، عملا قانون انحصار سلاح را به کلافی سردرگم مبدل کرده است. در چنین بستری، مقامات غرب بیش از پیش نسبت به توانایی و عزم دولت بغداد در پیادهسازی طرح مذکور ابراز تردید کردهاند. شبکه خبری الجزیره قطر در گزارشی مدعی ارسال 2 پیام واشنگتن به بغداد در این باره شده؛ پیامهایی که در آن اقدامات انجامشده «شکلی» و صرفا ظاهری عنوان و بر مطالبه اقدامات واقعی و ملموس در راستای خلع سلاح مقاومت عراق تأکید شده است.
ب- تهدید بغداد به تحریمهای کمرشکن
به موازات تردید روزافزون آمریکاییها نسبت به تحقق قانون انحصار سلاح در عراق، واشنگتن به 2 سیاست «تهدید بغداد به تحریمهای سنگین و ممانعت از سرمایهگذاری در عراق» و «زمینهسازی برای عزل زیدی از نخستوزیری» رو آورده است. الجزیره در گزارشش به نقل از مقامات آمریکا اعلام کرد: «عقبنشینی دولت از اجرای انحصار سلاح در دست دولت به معنای اعمال تحریمهای متعدد علیه عراق و پایان حضور زیدی در سمت خود خواهد بود».
واشنگتنتایمز نیز در گزارشی، وجود بیش از ۵۰ هزار نیروی مسلح خارج از کنترل دولت عراق را بزرگترین چالش پیش روی امنیت سرمایهگذاری و حاکمیت ملی در بغداد توصیف کرد و ۳۰ سپتامبر را یکی از تعیینکنندهترین آزمونهای عراق در دوران پسا۲۰۰۳ دانست؛ آزمونی که به اعتراف روزنامه آمریکایی میتواند چشمانداز کلان امنیت و انرژی در خاورمیانه را شکل دهد. واشنگتن تایمز با یادآوری انعقاد بیش از ۵۰ توافقنامه به ارزش فراتر از ۶۰ میلیارد دلار با شرکتهای آمریکایی در سفر اخیر زیدی به واشنگتن، تداوم مسلح ماندن نیروهای مقاومت را مانع اصلی پایبندی کاخ سفید به تعهداتش دانست و از احتمال تسری فشارها به حوزه ممانعت از ورود دلار به عراق خبر داد. مطبوعات ضدمقاومت عراق در طول روزهای اخیر با برجستهسازی پیامدهای تحریمهای احتمالی، از تلاش نخستوزیر برای رایزنی با ترامپ جهت به تعویق انداختن فشارهای احتمالی و وعده او مبنی بر پیشبرد پروژه انحصار سلاح خبر دادهاند. شفقنیوز در گزارشی از نگرانی دولت عراق درباره ارسال محمولههای دلار به عراق خبر داده است. از زمان سقوط صدام و انتخاب حاکم نظامی آمریکا بر عراق، منابع حاصل از فروش نفت عراق از کانال فدرال رزرو وارد عراق میشود؛ اهرمی که آمریکاییها در مقاطع بحرانی با توسل به آن در مسیر فشار به دولت عراق گام برداشتهاند.
پ- اهداف آمریکا از پیشبرد پروژه خلع سلاح مقاومت
سیاست فشار آمریکا بر دولت مرکزی عراق جهت پیشبرد پروژه موسوم به انحصار سلاح، ذیل مواجهه محور مقاومت با دشمن آمریکایی - صهیونی در طول 3 سال اخیر قابل ارزیابی است. پیشبرد طرح مذکور از چند جنبه حائز اهمیت بوده و تحقق آن نقشی غیرقابلانکار در تحول در موازنه قوا در غرب آسیا و تحقق نظم نوین منطقهای مدنظر نتانیاهو و ترامپ برخوردار است. عراق به عنوان همسایه بزرگ غرب ایران، بزرگترین شریک تجاری جمهوری اسلامی به حساب آمده و ترامپ پس از ناکامی در دستیابی به اهداف از پیش تعیینشده در جنگهای ۱۲ و 40 روزه و در مسیر تکمیل سیاست فشار اقتصادی، بر آن است با تکمیل حلقه محاصره زمینی، دریایی و هوایی ایران از سوی همسایگان، بهویژه عراق، به زعم خویش در مسیر تسلیم تهران گام بردارد. بازتاب گسترده انسداد موقت برخی گذرگاههای مرزی میان عراق و ایران و طرح ادعای احتمال توقف پروازها میان طرفین در همین راستا قابل ارزیابی است.
با این وجود، پافشاری واشنگتن بر سیاست خلع سلاح حشدالشعبی عمدتا متأثر از تشویش آمریکاییها نسبت به ایفای نقش نظامی حشد در معادلات آتی منطقه است. انتساب حملات پهپادی به خطوط نفت شرق - غرب سعودی به گروههای مقاومت عراقی و تهدیدهای آنان مبنی بر آمادگی برای حضور فعال نظامی در نبرد کلان پیش روی آمریکا و محور مقاومت، بر دامنه تحرکات کاخ سفید جهت پیشبرد طرح فوق افزوده است. مهمترین این نگرانیها از این قرار است:
1- انسجام نظامی و عدم ورود حشدالشعبی به منازعههای فرسایشی: بر خلاف دیگر اضلاع محور مقاومت (ایران، حزبالله و انصارالله)، نیروهای عراقی به رغم مشارکت غیرمستقیم در حمایت از نیروهای مقاومت در طول 3 سال گذشته، از رویارویی مستقیم با آمریکاییها و صهیونیستها خودداری کردهاند. توان نظامی بالای حشد و نیروی منسجم آن، همزمان با همسایگی عراق با ایران، سوریه و سعودی، موجب شده کاخ سفید با پافشاری بر پیشبرد طرح انحصار سلاح، ضمن از میان بردن نیرویی دستنخورده، عملا مسیر حمایت احتمالی مقاومت عراق از دیگر اضلاع مقاومت را مسدود کند. تأکید مقامات عراق مبنی بر فرمانبری حشد از دولت، حتی در صورت باقی ماندن سازمان پس از پیشبرد پروژه انحصار، در همین راستا قابل ارزیابی است.
2- رفع سایه فشار بر سعودی: جروزالمپست و دیگر محافل صهیونیست در طول روزهای اخیر مدعی تشدید همکاریها میان حشدالشعبی و انصارالله یمن شدهاند. مقامات آمریکا پس از حملات اخیر به خطوط لوله آرامکو خواستار مهار حشد و اخراج نمایندگان سیاسی یمن از عراق شدهاند. قاضی فیصل، رئیس مرکز مطالعات راهبردی عراق و جمال ابزاری، دبیرکل پروژه ملی عراق، مشترکا از زیدی خواستهاند در راستای تقویت مناسبات با واشنگتن و ریاض، دفاتر انصارالله در بغداد را بسته و مانع ادامه حضور نمایندگان سیاسی این جریان در عراق شود. بخش اعظم نگرانی آمریکاییها به مداخله احتمالی مقاومت عراق در صورت حمله ائتلاف به یمن بازمیگردد. در پی تسلط انصارالله بر ساحل غرب دریای سرخ و استیلا بر تنگه استراتژیک بابالمندب، بر گمانهزنیها درباره حمله ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا به یمن افزوده شده است. محافل عبری و عربی نگرانند در صورت چنین حملهای، مقاومت عراق به دلیل همسایگی با سعودی، اقدام به حمله زمینی یا تشدید حملات پهپادی و موشکی به خاک سعودی کند.
3- زمینهسازی برای مقابله با حزبالله لبنان: ایده خلع سلاح حزبالله از طریق مذاکرات سهجانبه دولت غربگرای لبنان با مقامات صهیونیست و آمریکایی، توأمان با فشارهای نظامی ارتش صهیونی در آستانه انتخابات کنست رژیم، در طول هفتههای اخیر با جدیت هرچه تمامتر از سوی یانکیها دنبال شده است. به زعم ناظران منطقهای، تلاش نتانیاهو برای دستاوردسازی در انتخابات پیش رو، بهویژه پس از کاهش قابل ملاحظه پایگاه رأی لیکود در برابر رقبای پرنفوذی چون نفتالی بنت، گادی آیزنکوت، یائیر لاپید و آویگدور لیبرمن، او را به سوی راهاندازی جنگی جدید سوق خواهد داد. همسایگی لبنان با سرزمین اشغالی و نقش تعیینکننده ساکنان شمال فلسطین اشغالی در انتخابات، راهاندازی کارزار نظامی جدید علیه حزبالله را در اولویت نتانیاهو قرار داده است.
در چنین بستری احتمال تشدید نزاع فراگیر در منطقه و نزدیکی جغرافیایی عراق به سرزمین اشغالی نسبت به ایران، موجب شده محافل صهیونیست با نگرانی نسبت به حملات موشکی و پهپادی عراقیها به رژیم صهیونی بنگرند. خلع سلاح مقاومت عراق در این راستا، منافع همزمان تلآویو و واشنگتن در رویارویی با حزبالله و تهران را هموار خواهد کرد.
نکته حائز اهمیت دیگر به نقش احتمالی سلفیهای تحریرالشام در مواجهه با حزبالله بازمیگردد. تمایل ترامپ به کاهش حساسیت افکار عمومی عرب در حمله مجدد به لبنان موجب شده برخی ناظران منطقه به تروریستهای تحت فرمان ابومحمد جولانی به عنوان نیروی نیابتی واشنگتن بنگرند. رفع تحریمهای سوریه توأمان با تمایلات تلافیجویانه و فرقهای تحریرالشام برای مقابله با حزبالله میتواند آنان را به پیادهنظام ایالات متحده مبدل کند. در چنین بستری، حضور پرقدرت و بازدارنده مقاومت عراق در مناطق همجوار با سوریه، مانعی کلیدی در زمینه پیشبرد ایده فوق محسوب میشود.
ت- عراق در لبه پرتگاه بحران
تأکید رژیم آمریکا بر ضرورت خلع سلاح نیروهای مقاومت عراق، همزمان با آگاهی رهبران مقاومت این کشور نسبت به اهداف سوء واشنگتن، بغداد را در لبه پرتگاه تنش و جنگ داخلی قرار داده است. از یک سو، زیدی موقعیت خود را در خطر یافته و با بیم و نگرانی به فشارهای احتمالی آمریکا مینگرد و از سوی دیگر، نیروهای مقاومت ضمن تأکید بر خروج کامل نظامیان آمریکایی و پافشاری بر داخلی بودن موضوع سلاح، واگذاری تسلیحات یا ادغام در نیروهای مسلح را مشروط به خروج نظامیان ترکیه و شبهنظامیان «پکک» از این کشور کرده و همزمان خواستار مشمول شدن پیشمرگههای کُرد اقلیم شمال عراق ذیل قانون انحصار سلاح شدهاند.
در چارچوب فضای مذکور، لحن رسانههای دولتی و مخالف مقاومت نیز تندتر از گذشته شده است. روزنامه المدی از احتمال اتخاذ رویکردی تقابلیتر برای حل مساله تسلیحات گروهها شامل بازداشت نیروهای مقاومت خبر داد و نوشت دولت هیچگونه تحرک غیرمجاز را برنخواهد تافت و پس از هرگونه تخلف - همانطور که در ماجرای میسان رخ داد - به اقدامات شدید رو خواهد آورد. شبکه الحدث سعودی نیز به نقل از یک مسؤول عراقی مدعی شد زیدی اقداماتی بیسابقه برای پیگرد کسانی که کشورهای همسایه را هدف قرار میدهند، اتخاذ خواهد کرد.
پیشینه فضای امنیتی عراق و وجود گسستهای قومی، مذهبی و نژادی حاکم بر این کشور، در کنار تحرکات جستهوگریخته نیروهای سلفی و فشار ایالات متحده، عراق را آبستن بحرانی جدید کرده است. در این میان، صفآرایی نیروهای متنفذ سیاسی در حمایت یا مخالفت با تصمیم زیدی، ضمن متزلزل کردن موقعیت سیاسی وی در عرصه داخلی، زمینه تشتت و هرجومرج در این کشور را فراهم کرده است. عراق در مقطع کنونی متأثر از فضای متشنج ناشی از اقدامات ماجراجویانه نتانیاهو و ترامپ، در لبه پرتگاه ناامنی قرار گرفته و وقوع هرگونه تنشی در آینده، چه در سطح داخلی و چه منطقهای، میتواند دامان این کشور را گرفته کرده و بیثباتی را به عراق تسری دهد.
شمارش معکوس بحران در عراق
ارسال نظر
پربیننده
تازه ها