بازی قدرت

طناز مقدم: ۹ ماه پیش، عربستان به‌عنوان میزبان جام‌جهانی ۲۰۳۴ معرفی شد؛ اتفاقی که نه‌تنها واکنش‌های فراوانی در جهان ورزش برانگیخت، بلکه نگاه بسیاری از رسانه‌های معتبر بین‌المللی را به پشت صحنه این انتخاب دوخت. آنچه در ظاهر تصمیمی ورزشی به نظر می‌رسید، در لایه‌های پنهان خود نشان از شبکه‌ای از نفوذ، زدوبندهای سیاسی و حمایت‌های پرحاشیه داشت.
بر اساس گزارش‌های متعددی که از سوی رسانه‌های بزرگ جهان منتشر شده است، فرآیند انتخاب عربستان از همان آغاز بیش از آنکه شبیه یک رقابت واقعی باشد، به یک سناریوی از پیش‌نوشته شباهت داشت. فیفا مهر ۱۴۰۳ اعلام کرد جام‌جهانی ۲۰۳۴ به یکی از کشورهای آسیا یا اقیانوسیه واگذار خواهد شد. در ادامه، تنها ۲۵ روز برای ارائه درخواست میزبانی در نظر گرفته شد؛ فرصتی آنقدر کوتاه که عملاً راه را بر هر گزینه‌ دیگری بست. به گفته‌ شبکه ESPN، این محدودترین بازه‌ زمانی تاریخ فیفا برای پذیرش نامزدی بود.
* نقش کلیدی رئیس فیفا
جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، در قلب این ماجرا قرار دارد. بسیاری از خبرنگاران ورزشی معتقدند او نه‌تنها قواعد را به گونه‌ای تنظیم کرد که عربستان عملاً بدون رقیب باقی بماند، بلکه با نفوذ شخصی خود مسیر را برای تایید نهایی هموار ساخت. خبرنگار مستقل، میگل دلانی، می‌گوید اینفانتینو در ظاهر بر اساس قانون عمل کرده اما همکار او در آسوشیتدپرس، گراهام دانبار، بر این باور است تمام قطعات این پازل به عمد طوری کنار هم گذاشته شد که عربستان تنها گزینه باشد.
منتقدان اما فقط به جنبه‌های فنی و اداری ماجرا محدود نماندند. بسیاری از فعالان حقوق بشر و سیاستمداران اروپایی هشدار دادند میزبانی کشوری با کارنامه‌ مناقشه‌برانگیز در زمینه آزادی‌های مدنی می‌تواند چالش‌های جدی به همراه داشته باشد. حتی پارلمان اروپا مستقیماً از فیفا خواست در تصمیم خود تجدیدنظر کند اما پاسخ اینفانتینو چیزی جز دفاع سرسختانه نبود. او مدعی شد فوتبال می‌تواند پلی برای اتحاد جهانی باشد و حملات به عربستان را «غیرمنصفانه و متعصبانه» توصیف کرد.
* اتهام‌های سنگین
اینفانتینو مدت‌هاست به خاطر نوع رابطه‌اش با رژیم صهیونیستی زیر ذره‌بین رسانه‌ها قرار دارد. او بارها در جلسات رسمی فیفا مانع طرح و بررسی تعلیق فوتبال رژیم شده و به سکوت در برابر شهادت صدها ورزشکار فلسطینی متهم است. همین سکوت و پشتیبانی، باعث شده برخی روزنامه‌نگاران لقب «خادم اسرائیل» را برای او برگزینند. این لقب بارها در رسانه‌های اروپایی تکرار شده و رئیس فیفا را بیش از پیش زیر سؤال برده است.
* روابط فراتر از فوتبال
اما ماجرا فقط به عرصه‌ ورزش محدود نمی‌شود. اینفانتینو طی سال‌های اخیر روابطی نزدیک با چهره‌های سیاسی پرنفوذ جهان برقرار کرده است؛ از محمد بن‌سلمان، ولیعهد سعودی تا دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا. او با شعارهایی همچون «پیامی از همبستگی و شمول» تلاش کرده میزبانی عربستان را نمادی از گسترش فوتبال در غرب آسیا معرفی کند. بسیاری اما این شعارها را تنها پوششی برای مشروعیت‌بخشی به تصمیمی می‌دانند که ریشه در سیاست و قدرت دارد.
* واکنش رسانه‌ها و کارشناسان
رسانه‌های معتبری همچون گاردین، ایندیپندنت و آسوشیتدپرس در گزارش‌های جداگانه به بررسی این موضوع پرداخته‌اند. ایندیپندنت یادآور می‌شود گرچه ظاهر ماجرا قانونی است اما در عمل، شفافیت و رقابت منصفانه وجود نداشته است. گاردین نیز از احتمال ورود دادگاه‌های عالی ورزشی اروپا و دادگاه حکمیت ورزش (CAS) به این پرونده سخن می‌گوید و احتمال بررسی حقوقی اعمال نفوذ رؤسای فدراسیون‌ها را مطرح می‌کند.
* مسیر هموار برای عربستان
در عمل، تمام این روند به سود عربستان پیش رفت. از تغییر قوانین گرفته تا بازه‌ زمانی کوتاه برای نامزدی، از پشتیبانی مستقیم رئیس فیفا تا بی‌توجهی به هشدارهای بین‌المللی، همه و همه نشان می‌دهد انتخاب میزبان جام‌جهانی ۲۰۳۴ چندان هم تصادفی نبوده است. این کشور در نهایت به‌عنوان تنها نامزد باقی ماند و با کمترین چالش، میزبانی بزرگ‌ترین رویداد ورزشی جهان را به دست آورد.
* پیامدهای احتمالی
هر چند اینفانتینو مدعی است فوتبال می‌تواند به ابزاری برای نزدیک کردن فرهنگ‌ها تبدیل شود اما نگرانی‌ها در زمینه نقض حقوق بشر، نبود آزادی بیان، ترور مخالفان و سرکوب اجتماعی در عربستان همچنان جدی است. کارشناسان بر این باورند اعطای چنین امتیازی نه‌تنها این مسائل را نادیده می‌گیرد، بلکه نوعی مشروعیت‌بخشی به وضع موجود هم محسوب می‌شود. انتخاب عربستان برای میزبانی جام‌جهانی ۲۰۳۴ صرفاً یک تصمیم ورزشی نبود.
آنچه در ظاهر با شعار «فوتبال برای همه» تزئین شد، در واقع صحنه‌ای از بازی قدرت است؛ جایی که نفوذ فردی، روابط سیاسی و ملاحظات غیرفوتبالی بر شفافیت و عدالت سایه انداخته. در این میان، پرسشی اساسی باقی می‌ماند: آیا جام‌جهانی باید عرصه‌ رقابت ملی در ورزش باشد یا سکویی برای تثبیت قدرت کشورها و چهره‌های پرنفوذ جهان؟