جدایی!

گروه بین‌الملل: آیا اروپا هنوز می‌تواند روی آمریکا به عنوان یک متحد راهبردی حساب کند؟ این پرسشی است که این روزها از سوی بسیاری از کارشناسان اروپایی با توجه به فاصله گرفتن آمریکا از اروپا و انتقادات بی‌پروای ترامپ از رهبران این قاره بارها مطرح شده است.  از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید، ۲ سوی آتلانتیک هر روز بیشتر از هم دور می‌شوند و اختلافات اروپا و آمریکا دیگر چیزی نیست که بتوان روی آن سرپوش گذاشت. بخش زیادی از اختلافات اروپا و آمریکا حول نحوه و میزان مشارکت ۲ طرف در پیمان آتلانتیک شمالی یا همان ناتو است. از آنجا که ترامپ نتوانست در جریان نبرد علیه ایران، اعضای ناتو را وارد جنگ در تنگه هرمز کند، اختلافات با اروپا بیش از گذشته عیان شده و برخی کارشناسان از احتمال خروج آمریکا از ناتو خبر می‌دهند. در صورت خروج آمریکا از ناتو، اروپا خود را در موضع ضعف نظامی خواهد دید و از این رو نیز روزنامه آمریکایی «وال‌استریت ژورنال» در گزارشی نوشت کشورهای اروپا در حال بررسی طرحی موسوم به «ناتوی اروپایی» هستند تا در صورت خروج یا قطع حمایت نظامی آمریکا از ناتو، بتوانند با تکیه بر ساختارهای فعلی ائتلاف ناتو، مسؤولیت دفاع از قاره را مستقل از آمریکا، خود بر عهده گیرند.
وال‌استریت‌ ژورنال در گزارش خود افزود طرح‌ ناتوی اروپایی که به‌صورت غیررسمی و از طریق گفت‌وگوهای حاشیه‌ای و نشست‌هایی در حال پیشبرد است،  در پی آن است که در صورت خروج نیروهای ایالات متحده از اروپا یا خودداری واشنگتن از دفاع از اروپا، بازدارندگی لازم برای محافظت از قاره را داشته باشد.
این طرح‌ که نخستین بار از زمان دولت اول ترامپ و تشدید اختلافات با آمریکا مطرح شده بود، عمق نگرانی اروپایی‌ها درباره میزان قابل‌ اعتماد بودن ایالات متحده را نشان می‌دهد. کارشناسان وال‌استریت ژورنال گفته‌اند ناتوی اروپایی در سال‌های گذشته از سوی آلمان چندان جدی گرفته نمی‌شد و ژرمن‌ها اتکا به آمریکا را برای خود کافی می‌دیدند اما رویکرد برلین در دوره صدارت عظمای فردریش مرتس در حال تغییر است و اکنون آلمانی‌ها هم نگران اتکا به آمریکا به‌عنوان متحد اروپا هستند.
در هفته‌های گذشته هم ترامپ همزمان با جنگ علیه ایران، متحدان اروپایی خود را «بزدل» خواند و ناتو را «ببر کاغذی» توصیف کرد و با اشاره به رئیس‌جمهور روسیه افزود: «پوتین هم این را می‌داند». رئیس‌جمهور آمریکا حتی در گفت‌وگو با روزنامه انگلیسی تلگراف گفته بود واشنگتن بطور جدی در حال بررسی خروج از ناتو است. ترامپ روز چهارشنبه نیز در فضای مجازی خشم خود از متحدان اروپایی‌اش در ناتو را نشان داد و نوشت: ناتو برای ما نبود و در آینده هم برای ما نخواهد بود! 

چرا اروپا به آمریکا بی‌اعتماد است؟
عدم ورود کشورهای اروپا به جنگ علیه ایران در تنگه هرمز و خلیج‌فارس به‌رغم چندین بار درخواست صریح از سوی ترامپ، بارزترین انشقاق و جدایی آمریکا و اروپاست که در جنگ اخیر به اوج رسید. دست رد کشورهای اروپا به درخواست ترامپ برای ورود به جنگ علیه ایران نشان داد اروپایی‌ها نه‌تنها اعتمادی به برنامه و اهداف رئیس‌جمهور آمریکا در جنگ علیه ایران ندارند، بلکه در حال فاصله گرفتن از واشنگتن هم هستند.
هفته‌نامه آلمانی «اشپیگل» نیز در گزارشی درباره بی‌اعتمادی اروپا به آمریکا نوشت: اروپا ۲ شوک امنیتی بزرگ پشت سر هم و سریع را در مقابل آمریکا تجربه کرده و از همین رو به دنبال استقلال نظامی از آمریکاست. ابتدا شوک گرینلند رخ داد و در حالی که آمریکا به عنوان قدرت متحد می‌بایست حافظ منافع اروپا باشد اما واشنگتن در جریان گرینلند یکی از متحدان کلیدی خود را تهدید کرد. 
اشپیگل همچنین جنگ ایران را عامل بی‌اعتمادی بیشتر اروپایی‌ها به واشنگتن توصیف کرد و نوشت: وقتی اروپایی‌ها از ورود به جنگ خودداری کردند، با توهین و حملات تند لفظی ترامپ مواجه شدند.
بر اساس گزارش اشپیگل، مساله گرینلند و جنگ علیه ایران، ۲ موضوع مهمی است که اروپا را به این نتیجه رسانده که دیگر آمریکا نمی‌تواند یک متحد قابل اتکا برای اروپایی‌ها در پیمان ناتو باشد.

تضعیف تدریجی ناتو
سایر گزارش‌ها نیز نشان‌دهنده آن است که بطور کلی ناتو در ساختار فعلی با حضور آمریکا چندان آینده روشنی ندارد. گزارش «موسسه صلح استکهلم» حاکی است آمریکا در حال حاضر ۶۲ درصد کل هزینه دفاعی ۱٫۵۹ تریلیون دلاری ناتو را به خود اختصاص می‌دهد اما بر اساس سند امنیت ملی آمریکا، از سال ۲۰۲۷ به بعد ایالات متحده تنها ۵۰ درصد قدرت رزمی نظامی این اتحاد را تأمین خواهد کرد و اکنون این جای سوال است که کشورهای اروپا جای خالی حمایت‌های مالی آمریکا را در ناتو پر خواهند کرد یا ترجیح می‌دهند یک پیمان دفاعی- نظامی مستقل از آمریکا راه‌اندازی کنند؟
دبیرکل نروژی پیشین ناتو با اشاره به تضعیف این پیمان نظامی اظهار کرد: شک دارم ناتو ۱۰ سال دیگر دوام بیاورد. «ینس استولتنبرگ» با اشاره به مواضع اخیر ترامپ، نسبت به آینده این ائتلاف نظامی ابراز تردید کرد و گفت: «نمی‌توان با قطعیت از ادامه حیات آن حتی در یک دهه آینده سخن گفت». او افزود: «هیچ‌کس نمی‌تواند با اطمینان درباره احتمال خروج آمریکا از ناتو اظهارنظر کند اما وقتی یک رئیس‌جمهور آمریکا چنین موضعی می‌گیرد، باید آن را جدی تلقی کرد و درباره آینده ناتو نگران بود».

جنگ علیه ایران، آخرین میخ بر تابوت فراآتلانتیک
اگر بگوییم مخالفت اروپا با ورود به جنگ علیه ایران در تنگه هرمز به‌رغم درخواست‌های مکرر ترامپ، میخ نهایی را بر تابوت اتحاد اروپا و آمریکا زد، بیراه نگفته‎‌ایم. بسیاری از رسانه‌ها و اندیشکده‌های اروپایی و آمریکایی نیز همین نظر را دارند. از جمله روزنامه فرانسوی «لوموند» در تحلیلی معنادار نوشت اروپا به آمریکا «نه» گفت و این تحول را اتفاقی تازه و مهم توصیف کرد. در این روایت، اهمیت ماجرا فقط در مخالفت با یک عملیات نظامی خلاصه نمی‌شود، بلکه در این است که اروپا دیگر مانند گذشته حاضر نیست بدون چون‌وچرا پشت تصمیم‌های پرهزینه و پیش‌بینی‌ناپذیر واشنگتن قرار گیرد.
«فایننشال تایمز» هم با تمرکز بر اختلافات مربوط به دسترسی آمریکا به پایگاه‌های اروپایی، این روند را نشانه‌ای از عمیق‌تر شدن شکاف در ائتلاف غرب دانست. اندیشکده‌های معتبر اروپایی هم تقریباً به همین جمع‌بندی رسیده‌اند، هرچند در بیان آن محتاط‌تر عمل می‌کنند. کارنگی اروپا در تحلیلی درباره سرنوشت ناتو پس از جنگ ایران، تأکید می‌کند رفتارهای اخیر دولت ترامپ، از جمله جنگ با ایران، دیگر نمی‌تواند به‌عنوان مجموعه‌ای از انحراف‌های مقطعی توصیف شود، بلکه نشانه الگویی پایدار است که پایه‌های سیاسی ائتلاف را فرسوده می‌کند.
مؤسسه مطالعات امنیتی اتحادیه اروپایی نیز تصریح کرد این جنگ، اعتماد اروپا به آمریکا به‌عنوان ضامن قابل اتکای امنیت را بیش از پیش تضعیف کرده و در عین حال فشارهای مضاعفی بر برنامه‌های دفاعی و امنیتی قاره سبز وارد آورده است. 
مرکز سیاست‌گذاری اروپایی حتی صریح‌تر از این سخن گفت و در یادداشتی با عنوانی معنادار نوشت اروپا به طرح جایگزین برای ناتو نیاز دارد. مضمون این نگاه آن است که اروپا دیگر نمی‌تواند امنیت خود را صرفاً بر فرض ثبات و تداوم تعهدات آمریکا بنا کند بویژه در شرایطی که رئیس‌جمهور آمریکا ابتدا جنگی یکجانبه را آغاز می‌کند، سپس از متحدانش انتظار همراهی دارد و در نهایت در برابر امتناع آنان زبان تهدید و تحقیر به کار می‌گیرد.

چالش‌ها برای تأسیس ناتوی اروپایی
البته این نکته را باید در نظر داشت که راه‌اندازی ناتوی اروپایی مستقل از آمریکا بسیار پرچالش خواهد بود. بر اساس گزارش روزنامه اسپانیایی «ال پاییس»، هرچه ناتو اروپایی‌تر شود، اختلافات درون اروپا هم بیشتر خود را نشان خواهد داد. در غرب اروپا، کشورهای قدیمی‌تر ناتو قرار دارند که نگرانی کمتری در برابر روسیه دارند و در عین حال برخی از این کشورها مانند فرانسه و آلمان برای خود نقش فرماندهی در ناتوی اروپایی را قائل خواهند بود. برخلاف کشورهای غرب اروپا، در شرق اروپا کشورهایی هستند که خود را در خط مقدم هرگونه درگیری با روسیه می‌بینند و نگرانی بسیار بیشتری درباره حیات خود دارند و انتظار دارند هرگونه هزینه نظامی بیشتر اروپا معطوف به مناطق و کشورهای شرق شود.
«اشپیگل» نیز با اشاره به چالش‌های بزرگ تشکیل ناتوی اروپایی نوشت: ترتیب اینکه چه کشوری با چه موقعیتی و با چه تعداد نیروی نظامی در این پیمان نظامی مستقل از آمریکا همکاری کند، حساس است. کشورهای کوچک اروپا با توجه به اینکه آلمان بالاترین جمعیت اروپا را داشته و قوی‌ترین اقتصاد قاره را نیز دارد، نگران هستند در صورت تشکیل چنین پیمانی با هژمونی نظامی آلمان روبه‌رو شوند و در عمل ناتوی اروپایی تحت فرماندهی آلمانی‌ها قرار گیرد. از سوی دیگر، فرانسه که خود مشوق استقلال نظامی اروپا از آمریکاست، احتمالا در برابر سلطه نظامی آلمان در ناتوی اروپایی مقاومت خواهد کرد.
در عین حال به‌رغم اختلافاتی که در حال حاضر میان آمریکا و اروپا شکل گرفته، اما اروپا همچنان وابستگی زیادی به آمریکا دارد. بر مبنای گزارش واشنگتن‌پست، اروپا برای استقلال نظامی از آمریکا با چالش‌های بنیادین روبه‌رو است و بسیاری از کشورهای اروپا از سامانه‌های تسلیحاتی آمریکایی استفاده می‌کنند که از آن جمله می‌توان به جنگنده‌های اف ۳۵، موشک‌های پاتریوت و سیستم‌های اطلاعاتی و ماهواره‌ای اشاره کرد و بدون همکاری واشنگتن، نگهداری و به روزرسانی این تسلیحات و سامانه‌ها با دشواری‌های‌ زیادی رو‌به‌رو خواهد شد.
همچنین کشورهای اروپا در موضوعات اطلاعاتی و امنیتی به‌شدت به آمریکا وابسته‌اند. پیمان‌هایی مانند «۵ چشم» و همکاری‌های امنیتی گسترده با واشنگتن، بخش مهمی از توانایی‌های ضدتروریسم و امنیت سایبری اروپا را تشکیل می‌دهد و اروپا در صورت حرکت به سوی استقلال نظامی از آمریکا، ناگزیر است درباره همکاری‌های امنیتی با آمریکا نیز بازاندیشی کند.
گزارش واشنگتن‌پست می‌افزاید از نظر هسته‌ای نیز اروپا به شکل قابل توجهی به آمریکا وابسته است. ایالات متحده در چند کشور اروپا تسلیحات هسته‌ای خود را مستقر کرده و این در حالی است که تنها ۲ کشور فرانسه و انگلیس به تعداد بسیار کمتری بمب اتم دارند و در نتیجه، در صورت کنار رفتن آمریکا، اروپا نیاز خواهد داشت خود چتر هسته‌ای مورد نیازش را در مقابل روسیه مستقر کند که هم بسیار پرهزینه و هم در عین حال خطرناک خواهد بود.