گروه سیاسی: آتشبس ۲ هفتهای میان ایران و آمریکا که با میانجیگری پاکستان شکل گرفت، در اصل با این هدف پیشنهاد شد که یک دوره سکوت جنگ ایجاد شود تا طرفین در فضایی آرام وارد گفتوگو شوند. این آتشبس قرار بود هم به طور موقت جنگ را متوقف و هم زمینهای برای برگزاری مذاکرات در پاکستان فراهم کند اما اکنون این آتشبس در حالی به ساعات پایانی خود نزدیک میشود که نهتنها نشانهای از پیشرفت جدی در مذاکرات دیده نمیشود، بلکه اساسا برگزاری دور جدید گفتوگوها نیز در هالهای از ابهام قرار دارد.
مجموعه اقدامات نقض آتشبس توسط آمریکا، از جمله محاصره دریایی ایران و توقیف کشتیهای وابسته به کشورمان، در کنار تهدیدهای گاه و بیگاه تهران از سوی ترامپ، این فرصت ۲ هفتهای را عملا به جای نزدیک کردن طرفین به توافق، به میدان جدیدی از بیاعتمادی تبدیل کرد.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است: چرا مسیری که میتوانست به یک توافق ولو محدود منجر شود، به این نقطه از بنبست رسید؟ پاسخ به این پرسش را باید در رفتار و رویکرد طرف آمریکایی، بویژه شخص رئیسجمهور این کشور جستوجو کرد. آنچه در طول این ۲ هفته بیش از هر چیز جلب توجه کرد، نوسانات شدید، تناقضگویی و تهدید مکرر ایران از سوی ترامپ بود؛ رفتاری که نهتنها بیاعتمادی تاریخی تهران به واشنگتن را تشدید کرد، بلکه حتی در داخل ساختار حاکمیتی آمریکا نیز باعث سردرگمی و اعتراض شد.
در تحلیل این وضعیت، تقریبا تمام گزارشهای رسانههای مطرح آمریکا بر یک نقطه مشترک تأکید دارد: نقش تعیینکننده رفتارهای متناقض و غیرقابل پیشبینی رئیسجمهور آمریکا در مختل شدن روند گفتوگوها.
گزارشهای متعدد سیانان، واشنگتنپست و سیبیاس نشان میدهد رفتارهای ترامپ به یکی از موانع اصلی پیشرفت مذاکرات تبدیل شده است.
مثلا شبکه خبری سیانان در یکی از گزارشهای اخیر خود اذعان کرد در مقطعی، در حالی که طرفین به یک توافق نزدیک شده بودند، ورود مستقیم ترامپ به فضای رسانهای و اعلام ادعاهایی درباره نهایی شدن توافق، عملاً روند مذاکرات را مختل کرد. این رسانه گزارش میدهد ترامپ مدعی شده بود ایران با بخش عمدهای از خواستههای آمریکا، از جمله تحویل اورانیوم غنیشده موافقت کرده است؛ ادعایی که بلافاصله از سوی مقامات ایران رد شد و فضای خوشبینی ایجادشده را از بین برد.
سیانان حتی به نقل از منابع آگاه تأکید میکند برخی مقامات آمریکا نیز اذعان کردهاند اظهارات علنی ترامپ به مذاکرات «آسیب زده»، چرا که این مذاکرات ماهیتی بسیار حساس داشته و نیازمند اعتمادسازی تدریجی بوده است.
سیانان در گزارش دیگری، بر یک ویژگی کلیدی از رفتار ترامپ متمرکز شده است: نیاز مداوم به دیده شدن و حضور در مرکز توجه. این رسانه آمریکایی با اشاره به کتاب «هنر معامله» ترامپ، یادآور میشود او خود تأکید کرده بود نباید در مذاکرات «مشتاق» به نظر رسید اما اکنون دقیقاً برخلاف این اصل عمل میکند. این رسانه تصریح میکند سیل بیوقفه اظهارات و پستهای ترامپ در شبکههای اجتماعی، این تصور را ایجاد کرده که او فاقد استراتژی مشخص است و صرفاً به صورت لحظهای و واکنشی عمل میکند. سیانان ترامپ را با روسای جمهوری پیشین آمریکا از جمله رونالد ریگان مقایسه و تصریح میکند چنین شیوهای از مدیریت مذاکرات، در تاریخ دیپلماسی آمریکا بیسابقه است.
در همین چارچوب، واشنگتنپست، دیگر رسانه آمریکایی نیز از زاویه دیگری به موضوع نگاه کرده است. واشنگتنپست در یکی از گزارشهای اخیر خود، به توقیف کشتی ایرانی توسکا - که اساسا تجاری و غیرنظامی بوده - توسط نیروهای آمریکایی و تأثیر مستقیم آن بر تضعیف مذاکرات اشاره کرد و نوشت: چنین اقداماتی، در کنار لحن تند و تهدیدآمیز ترامپ، باعث شده حتی چارچوبهای اولیه توافق نیز در معرض فروپاشی قرار گیرد. این رسانه به نقل از منابع آگاه اذعان کرد اگرچه ۲ طرف در برخی موارد به درک مشترک رسیده بودند اما اصرار ترامپ بر اعلام عمومی و زودهنگام این موارد، عملا روند دیپلماسی را دچار اختلال کرد.
واشنگتنپست در گزارش دیگری، به طور خاص به تناقضگوییهای مکرر ترامپ پرداخت. به اذعان روزنامه آمریکایی، ترامپ حتی در سادهترین مسائل، مانند زمان مذاکره و ترکیب هیات مذاکرهکننده، اظهارات متناقضی مطرح کرده که نیازمند اصلاح از سوی مقامات کاخ سفید بوده است. به عنوان مثال، در حالی که مقامات رسمی اعلام کرده بودند جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا ریاست هیات مذاکرهکننده آمریکا را برای دور جدید گفتوگوها بر عهده دارد، ترامپ در مصاحبههای جداگانه این موضوع را رد کرد و سپس دوباره تغییر موضع داد. این سطح از بینظمی در اطلاعرسانی، به نوشته این روزنامه، نشاندهنده یک مشکل ساختاری در مدیریت مذاکرات است.
در همین چارچوب، سیبیاس، دیگر رسانه آمریکایی نیز با ارائه یک خط زمانی دقیق، تغییرات سریع و شدید مواضع ترامپ را مستند کرد. این رسانه نشان میدهد رئیسجمهور آمریکا در کمتر از ۴۸ ساعت، از ادعای «توافق کامل با ایران» به تهدید صریح به «نابودی کامل آن کشور» در صورت عدم پذیرش شروط آمریکا رسیده است. سیبیاس تأکید میکند این تغییرات ناگهانی، نهتنها باعث سردرگمی افکار عمومی شده، بلکه این سؤال را ایجاد کرده: اساسا تا چه حد اظهارات ترامپ مبتنی بر واقعیتهای مذاکراتی است. سیبیاس این پرسش را مطرح میکند که آیا اصولا چارچوب ثابتی برای تصمیمگیری در واشنگتن وجود دارد یا خیر.
در همین حال پایگاه خبری آکسیوس هم اذعان کرد اظهارات نادرست و متناقض ترامپ درباره مفاد توافق و حضور تیم مذاکرهکننده، روند گفتوگوها را دچار اختلال کرد.
روزنامه انگلیسی «گاردین» نیز در تحلیلی مشابه تأکید کرد سبک رفتاری ترامپ نهتنها باعث پیشرفت مذاکرات نشده، بلکه عملاً ساختار گفتوگوها را «فلج» کرده است.
گاردین نوشت تغییرات ناگهانی مواضع، لحن تند و پیامهای غیرقابل پیشبینی، هرگونه فضای اعتماد را از بین برده و حتی متحدان اروپایی آمریکا را در وضعیت سردرگمی قرار داده است. به نوشته این رسانه، در حالی که تیمهای فنی در تلاش برای پیشبرد مذاکرات هستند، اظهارات فیالبداهه و عمومی ترامپ عملا مسیر دیپلماتیک را بیاثر کرده است.
نکته مهمتر در تحلیل گاردین این است که این وضعیت، برخلاف انتظار واشنگتن، نهتنها ایران را تضعیف نکرده، بلکه نوعی اطمینان استراتژیک در تهران ایجاد کرده است. بر اساس این گزارش، آشفتگی در سیاستگذاری آمریکا و نگرانی از پیامدهای اقتصادی مانند افزایش قیمت انرژی، باعث شده ایران نسبت به اهمیت و کارکرد اهرمهای ژئوپلیتیک خود، بویژه در تنگه هرمز، آگاهتر و مطمئنتر عمل کند.
به عبارت دیگر، هراس ترامپ از افزایش قیمت سوخت و واکنشهای متناقض او، به ایران اطمینان داده کلید اصلی مهار آمریکا در دست قدرت دریایی اعمالشده بر تنگه هرمز است. به همین دلیل است که رسانه انگلیسی اذعان میکند ترامپ در تلاش است با ایجاد حس «غیرقابل پیشبینی بودن»، ایران را بترساند اما در واقعیت، این ایران است که با آرامش استراتژیک، جایگاه خود را به عنوان قدرت برتر منطقه تثبیت میکند.
نکته مهم در مجموع این گزارشها، وجود یک اجماع نسبی در میان رسانههای آمریکاست؛ اینکه مشکل اصلی در مسیر مذاکرات، نه صرفا اختلافات فنی یا سیاسی میان ۲ کشور، بلکه اساسا رفتارهای متناقض، ادبیات تهدیدآمیز و بلاتکلیفی ترامپ است. در تایید این گزاره برخی رسانههای آمریکا مدعی شدند تیم نزدیک به ونس معتقد بودهاند توافق «قابل دستیابی» بوده اما رفتار و پیامهای متناقض ترامپ باعث شکست مذاکره و تخریب مسیر شده است.
در مقابل این وضعیت، ایران تلاش کرده مواضع خود را به صورت شفاف و ثابت اعلام کند. خطوط قرمز ایران، از جمله حفظ حق غنیسازی اورانیوم، عدم واگذاری اورانیوم و لزوم به رسمیت شناختن حق مشروع کنترل و تامین امنیت تنگه هرمز، بارها از سوی مقامات رسمی کشورمان مطرح شده و تغییری در آنها دیده نشده است. یعنی در حالی که واشنگتن با تغییر مداوم مواضع خود، فضای مذاکرات را بیثبات کرده، تهران بر چارچوبهای مشخصی تأکید داشته و آن را مبنای گفتوگو قرار داده است.
در همین راستا، «محمدباقر قالیباف» رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس تیم مذاکرهکننده ایران، همچنین «مسعود پزشکیان» رئیسجمهوری اسلامی ایران، در اظهارات اخیر خود تأکید کردهاند هدف اصلی آمریکا از این فشارها، نه رسیدن به یک توافق متوازن، بلکه تحمیل شرایطی شبیه «تسلیم» است.
قالیباف با تاکید بر اینکه مذاکره زیر سایه تهدید را نمیپذیریم، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ترامپ با اعمال محاصره و نقض آتشبس میخواهد به خیال خود میز مذاکره را به میز تسلیم تبدیل یا جنگافروزی مجدد را موجه کند. مذاکره زیر سایه تهدید را نمیپذیریم و در ۲ هفته گذشته برای رو کردن کارتهای جدید در میدان نبرد آماده شدهایم».
پزشکیان نیز در اظهاراتی مشابه تاکید کرد: «پایبندی به تعهدات، منطق موجه هر نوع گفتوگو است. علاوه بر بیاعتمادی تاریخی عمیقی که در ایران نسبت به پیشینه رفتار و عملکرد دولت آمریکا وجود دارد، رویکرد غیرسازنده و متناقض مسؤولان آن کشور در روزهای اخیر حاوی یک پیام تلخ است: آنها خواهان تسلیم ایرانند [اما] مردم ایران زیر بار زور نمیروند».
در واقع، آنچه در این ۲ هفته رخ داد، نشان میدهد واشنگتن به جای حرکت در مسیر یک توافق تدریجی و واقعبینانه، تلاش کرده با استفاده از ترکیبی از فشار نظامی، تهدیدات علنی و جنگ روانی، امتیازات حداکثری از ایران بگیرد؛ امتیازاتی که در عرصه میدان نبرد موفق به کسب آنها نشده است اما این رویکرد، نهتنها به نتیجه نرسیده، بلکه باعث شده حتی فرصت محدود ایجادشده توسط آتشبس نیز از دست برود.
جمعبندی روند ۲ هفته گذشته را میتوان در یک گزاره کلیدی خلاصه کرد: مذاکراتی که میتوانست به یک توافق نسبی منجر شود، به دلیل بیثباتی در تصمیمگیری، ادبیات تهدیدآمیز و رفتار متناقض ترامپ، به بنبست رسیده است. رسانههای آمریکا نیز به عنوان ناظران نزدیک به این روند، با صراحتی کمسابقه این واقعیت را بازتاب دادهاند.
روایت رسانههای آمریکایی از اقدام رئیسجمهور این کشور برای اخلال در مذاکرات و به بنبست کشاندن آن
ترامپ جنگ میخواهد
ارسال نظر
پربیننده