گروه بینالملل: یک روز پس از آنکه «فردریش مرتس» صدراعظم آلمان ضمن ستایش مهارت مذاکرهکنندگان ایرانی تاکید کرد ایرانیها بسیار قویتر از آنچه تصور میشد هستند، این بار رئیسجمهور فرانسه تلاش کرد خود را به ایران نزدیک کند. امانوئل مکرون در سخنانی از تمایل خود برای همکاری با جمهوری اسلامی ایران در موضوع تنگه هرمز خبر داد و در سفر به «آندورا» گفت فرانسه هر کاری ممکن باشد برای ازسرگیری عبور و مرور در تنگه هرمز انجام خواهد داد و حاضر به همکاری با ایران است.
به گزارش «وطن امروز» به نقل از خبرگزاری اسپوتنیک، مکرون ادعا کرد: «ما تمام تلاش خود را میکنیم تا اطمینان حاصل شود حملونقل (در تنگه هرمز) به حالت عادی بازمیگردد. امیدوارم در روزهای آینده بتوانیم طرفها را متقاعد به همکاری کنیم. من تعامل خود با مقامات ایرانی در این مورد را از سر خواهم گرفت».
اینکه رئیسجمهور فرانسه تاکید دارد تعامل خود را با ایران درباره تنگه هرمز از سر خواهد گرفت و به صراحت بر لزوم همکاری با تهران سخن میگوید، برخلاف مواضع تندی است که مقامات این کشور پیش از آغاز جنگ اخیر آمریکا علیه ایران اتخاذ کرده بودند. یک ماه پیش از آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، وزیر خارجه فرانسه در سفر به بیروت با ادعای حمایت تهران از گروههای «تروریستی»، برنامه هستهای و سیاستهای ایران را تهدیدی برای منطقه و اروپا عنوان کرده بود.
با این حال به نظر میرسد نتایج جنگ آمریکا علیه ایران و درگیر شدن آن کشور در یک وضعیت بیسرانجام و ناکامی کاخ سفید و تلآویو در دستیابی به اهداف خود در جنگ، باعث شده اروپاییها به فکر تغییر لحن و حتی مناسبات خود با ایران و همکاری بیشتر با تهران باشند. فرانسه در طول جنگ آمریکا علیه ایران نیز بارها با انتقاد از این جنگ تاکید کرد پاریس تصمیمی برای ورود به جنگ علیه ایران ندارد. همزمان با جنگ علیه ایران نیز «ژرژ یاکوولِف» ژنرال 3 ستاره فرانسوی درباره درخواست کمک آمریکا برای حملات بیشتر به ایران گفته بود: «آمریکاییها از ما کمک خواستند اما حتی نمیتوانند یک هدف راهبردی واضح روی کاغذ تعیین کنند. آنها هر روز برنامهشان را عوض میکنند. کمک به آمریکا در این وضعیت مثل خریدن بلیت تایتانیک هنگام غرق شدن آن است و هیچ عقل سلیمی وارد مسیر بیسرانجام جنگ علیه ایران نخواهد شد».
تغییر فرمان اروپا
با ناکامی آمریکا در دستیابی به اهداف جنگ 40 روزه علیه ایران، نه فقط فرانسه از لزوم همکاری و هماهنگی با ایران سخن میگوید که همزمان آلمانیها نیز بهشدت نگران تشدید تنش با ایران هستند و صدراعظم آلمان به صراحت از امکان برداشتن بخشی از تحریمهای ایران سخن گفته است. یک روز پیش از اعلام آمادگی فرانسه برای همکاری با ایران، «فردریش مرتس» صدراعظم آلمان گفت در نشست اتحادیه اروپایی هیچیک از کشورها با احتمال کاهش تحریمها علیه ایران در صورت آمادگی تهران برای ارائه امتیازهای لازم مخالفتی نداشتند. مرتس همچنین مدعی شد موضوع کاهش تدریجی تحریمها علیه ایران در چارچوب یک رویکرد مشروط مورد توجه قرار گرفته است.
حتی در جنوب اروپا، یعنی کشورهای اسپانیا و ایتالیا نیز رهبران سیاسی در مخالفت با جنگ آمریکا علیه ایران ایستادند و در اوج جنگ علیه ایران، مخالفت ایتالیا با استفاده ارتش آمریکا از یک پایگاه هوایی ایتالیایی برای حملات علیه ایران خبرساز شد. اواخر جنگ علیه ایران نیز وزیر دفاع ایتالیا علیه این جنگ موضع گرفت و با بیان اینکه ترامپ باید مشاوران شجاعتری داشته باشد، گفت: «یکی از مشکلات رئیسجمهور آمریکا این است که هیچکس جرات مخالفت با او را در جنگ علیه ایران ندارد». «گوئیدو کروزتو» همچنین تاکید کرد کشورش از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که بحران انرژی را در سطح جهان به ارمغان آورده است، حمایت نمیکند.
مخالفت ایتالیاییها با جنگ علیه ایران در حالی بود که در روزهای ابتدایی جنگ، ترامپ از حمايت نخستوزير ايتاليا از جنگ با ايران تمجيد كرده و در گفتوگویی با روزنامه «کوریهره دلاسرا»، «جورجا ملونی» را «رهبر بزرگی» توصیف کرد که برای کمک به آمریکا و اسرائیل تلاش میکند. با این حال به نظر میرسد بنبست آمریکا در جنگ علیه ایران خیلی زود باعث شد ایتالیاییها نیز تغییر نظر بدهند و از حامی آمریکا به مخالف جنگ علیه ایران تبدیل شوند.
در میان سایر کشورهای اروپا نیز این روزها به ندرت اظهارنظر یا مواضعی در حمایت از جنگ آمریکا علیه ایران شنیده یا دیده میشود و فراتر از این برخی کشورهای اروپا مانند اسپانیا از ابتدا هم مخالف سرسخت جنگ آمریکا علیه ایران بودند و بارها تجاوزات علیه کشورمان را محکوم کردند.
بنابراین به طور کلی میتوان این نکته را در نظر گرفت که مواضع کشورهای اروپا درباره جنگ آمریکا علیه ایران در ۲ گروه دستهبندی میشود: گروهی از کشورهای اروپا مانند اسپانیا، اسلوونی و ایرلند از ابتدا مخالفت خود را با جنگ آمریکا علیه ایران اعلام کردند و گروه دوم کشورهایی مانند فرانسه، آلمان، انگلیس و ایتالیا با وجود سکوت حمایتآمیز و یا حمایتهای علنی و غیرعلنی خود از تجاوز آمریکا علیه ایران در ابتدای جنگ، در ادامه با توجه به بینتیجه بودن جنگ و نمایش قدرت ایران، به جبهه مخالفان جنگ آمریکا پیوستند و بر همکاری با تهران تاکید کردند.
این را میتوان متصور بود که با تغییر فرمان فرانسه و آلمان به سوی جلب همکاری با ایران و قرار گرفتن این کشورها در کنار اسپانیا و ایرلند، وزنه حامیان همکاری نزدیک با ایران در اتحادیه اروپایی سنگینتر شود. این در حالی است که در ابتدای جنگ علیه ایران، مخالفان این جنگ در اروپا در گروه اقلیت قرار داشتند.
اروپا چگونه تغییر مسیر داد؟
استاد دانشکده مطالعات پیشرفته بینالمللی دانشگاه جان هاپکینز و عضو ارشد موسسه سیاستگذاری اروپایی دانشگاه بوکونی درباره تغییر مسیر اروپا درباره جنگ علیه ایران معتقد است دشمنی دیرینه اروپا با جمهوری اسلامی ایران باعث شده بود ابتدای جنگ، اروپاییها فریب توهمات ترامپ را بخورند و سادهانگارانه با این ایده همراه شوند که همان «ترفند ونزوئلا» یعنی تلاش برای تغییر نظام از طریق فشار حداکثری و حمایت از مخالفان میتواند در تهران هم تکرار شود اما با تشدید جنگ در خاورمیانه، موضع اروپا به تدریج تغییر کرد.
به گفته «ناتالی توچی»، برای بیشتر رهبران اروپا، ترامپ دیگر آن «بابا»ی خوشبرخوردی که مارک روته توصیف میکرد، نبود؛ تبدیل شد به «آدم بد»؛ همانطور که پدرو سانچز نخستوزیر اسپانیا از اول جنگ میگفت. چه صریح حرف بزنند، چه سکوت معناداری کنند، همه دارند از او فاصله میگیرند.
سرد شدن نسبت به جنگی که ترامپ و نتانیاهو شروع کردند، شکلهای مختلفی پیدا کرده: ایتالیا به هواپیماهای جنگی آمریکا اجازه نداد از پایگاه هوایی سیسیل استفاده کنند، لهستان با این بهانه که روسیه مدام تهدیدش میکند، سامانههای دفاع هوایی پاتریوت را به خاورمیانه نفرستاد، فرانسه هم حق پرواز بر فراز خاک خود را به آمریکا نداد و هم در شورای امنیت با قطعنامهای که آمریکا پیشنهاد داده بود مخالفت کرد.
وی در گفتوگو با گاردین اظهار کرد: فرانسه مثل بقیه کشورهای اروپا، معتقد است تنگه هرمز بهعنوان یک آبراه استراتژیک فقط از راه دیپلماسی و با هماهنگی خود ایران میتواند باز شود، نه تهدید نظامی.
توچی افزود دلایل مختلفی باعث تغییر مسیر اروپا در برابر ایران شد. بعضی دولتهای اروپا با کوتهفکری از جنگی حمایت کردند که خودشان میدانستند غیرقانونی است، چون فکر میکردند با یک پیروزی سریع به سودهای راهبردی میرسند اما حالا فهمیدهاند چقدر اشتباه کردهاند.
استاد دانشگاه در پایان تاکید کرد رهبران اروپا حالا به سختی یاد گرفتهاند وقتی حقوق بینالملل تضعیف شود، ضررش به همه دنیا و حتی به خودشان میرسد. اروپا دارد در موضوع ایران از ترامپ فاصله میگیرد و شاید در همین مسیر، بتواند دوباره صدای از دست رفته خود را بازیابد.
چرا اروپا کنار آمریکا قرار نگرفت؟
درباره دلایل عدم همراهی اروپا با جنگ آمریکا علیه ایران، دلایل مختلفی عنوان شده است که برخی از آنها عبارت است از:
1- تغییر چشمانداز اروپا به ایران: روزنامه انگلیسی گاردین در گزارشی نوشت جنگ آمریکا علیه ایران چشمانداز امنیتی و اقتصادی اروپا به ایران را تغییر داد و اکنون نگاه اروپا به ایران به عنوان یک کشور بازیساز و تعیینکننده است. طی چند روز پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، یک پهپاد ایرانی به پایگاه نیروی هوایی سلطنتی انگلیس در قبرس حمله کرد و باعث نگرانی گسترده نیروهای اروپایی شد. اگرچه ناتو موشکهای ایرانی را بر فراز ترکیه رهگیری میکرد اما اروپا نگران آن است که اختلال در تنگه هرمز، احتمال کمبود سوخت و افزایش هزینهها را در بخشهای مختلف؛ از کشاورزی گرفته تا هوانوردی وضعیت را برای اروپا بسیار بدتر کند، از این رو کشورهای اروپا اکنون متوجه این نکته هستند که ثبات در ایران برای ثبات اروپا بسیار تعیینکننده است.
۲- شکاف ۲ سوی آتلانتیک: رسانههای غرب مانند سیانان نیز معتقدند شکاف و اختلافات میان واشنگتن و بروکسل بویژه بر سر مدیریت ناتو در مخالفت اروپاییها با جنگ علیه ایران موثر است. مجله آتلانتیک هم در یادداشتی نوشت: اصولا اروپا در موقعیت مناسبی برای ورود به جنگ علیه ایران قرار ندارد، چون پس از حمله واشنگتن- تلآویو به تهران، اروپا اکنون به دلیل ضررهای راهبردی (تضعیف توجهات جهانی به اوکراین) و فاصله گرفتن از ترامپ، در حال تغییر مسیر به سوی ایران است. کشورهایی مثل فرانسه، ایتالیا، لهستان و اسپانیا با اقدامات عملی از جنگ کنار کشیدند و اروپا این را میداند که میتواند با بازگشت به دیپلماسی چندجانبه و بهبود وضعیت تنگه هرمز از طریق مذاکره با ایران، به صلح پایدار، توافق هستهای جدید و آزادی منابع ایران کمک کند.
۳- فشار اقتصادی به اروپا: برخی صاحبنظران معتقدند یکی از دلایلی که باعث شده صداهای مخالف در اروپا علیه آمریکا بلند شود، بحرانهای اقتصادی ناشی از جنگ رمضان در قاره سبز است. بر اساس گزارش بانک مرکزی اروپا، بانکهای منطقه یورو در پی افزایش ریسکهای اقتصادی ناشی از جنگ ایران، شرایط اعطای وام را در ۲ ماه اخیر سختتر کردهاند و انتظار میرود این روند در ۳ ماه آینده نیز تشدید شود. گزارش فصلی بانک مرکزی اروپا که وضعیت ۲۱ کشور عضو منطقه یورو را بررسی میکند، حاکی از آن است شرایط تامین مالی حتی پیش از هرگونه افزایش احتمالی نرخ بهره توسط بانک مرکزی اروپا در حال بدتر شدن بوده است. طبق این گزارش، سختگیری بانکها در معیارهای اعطای وام بیش از حد انتظار بوده و در بخش شرکتها به بالاترین سطح خود از ۳ ماهه سوم سال ۲۰۲۳ رسیده است. مهمترین عوامل این روند، افزایش ریسکهای مرتبط با چشمانداز اقتصادی و کاهش تمایل بانکها به پذیرش ریسک در نتیجه جنگ علیه ایران عنوان شده است.
همچنین بر اساس گزارش گاردین، در نتیجه جنگ علیه ایران، نرخ متوسط تورم در اروپا به 2.5 درصد افزایش یافته، پیشبینی رشد اقتصاد در سراسر اروپا کاهش یافته و ممکن است نرخ بهره افزایش یابد. رشد کندتر، قیمتهای بالاتر و افزایش فشارهای اقتصادی در کنار خطر بیثباتی سیاسی در سراسر قاره نتیجه مستقیم جنگ علیه ایران است و نویسنده گاردین معتقد است به همین دلیل اتحادیه متوجه شده جنگ علیه ایران، به نفع بروکسل نیست.
یورونیوز هم گزارش داد بسته شدن تنگه هرمز قیمت گاز را ۶۰ درصد بالا برده و با تشدید فشار بر ذخایر زمستانی کاهشیافته اروپا، اقتصاددانان را به تجدیدنظر در چشمانداز رشد و تورم ۲۰۲۶ واداشته است. این جهش، شدیدترین شوک انرژی به این قاره از زمان بحران ۲۰۲۲ تاکنون است و در بازاری رخ میدهد که از قبل به شکل خطرناکی آسیبپذیر بود؛ ذخایر گاز در سراسر اروپا به پایینترین سطح فصلی در سالهای اخیر رسیده است. اقتصاددانان و تحلیلگران انرژی هشدار میدهند حتی یک اختلال کوتاهمدت میتواند به رشد اقتصادی اروپا آسیب بزند، تورم را دوباره بالاتر از سطح هدف برگرداند و احتمالا بانک مرکزی اروپا را ناچار کند مسیر نرخهای بهرهای را که تازه تثبیت کرده بود از نو بازنگری کند.
همچنین پس از آغاز جنگ علیه ایران، قیمت سوخت در سطح اتحادیه اروپایی به طور متوسط 13.5 درصد افزایش یافت. در این میان رانندگان خودروهای دیزلی بیشترین فشار را متحمل شدند و اکنون نزدیک به 19.1 درصد بیشتر از قبل برای سوخت هزینه میکنند، در حالی که این افزایش برای خودروهای بنزینی ۱۰,۶ درصد است. در میان کشورهای اتحادیه، آلمان بیشترین افزایش سالانه را تجربه کرده و قیمتها در این کشور 19.8 درصد رشد داشته است. رومانی نیز افزایش مشابهی در حدود 19.6 درصد را ثبت کرده است.
اعتراف گروسی به شکاف دنیا درباره ایران
نه فقط رهبران اروپا این روزها بر همکاری با ایران تاکید دارند، بلکه بهتازگی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سخنانی در اندیشکده «شورای روابط خارجی» (CFR) با اشاره به اینکه در گذشته قطعنامههای مربوط به ایران معمولا بدون نیاز به رأیگیریهای چالشبرانگیز در شورای امنیت سازمان ملل به تصویب میرسید، تاکید کرد: «دوران اجماع جهانی علیه ایران به پایان رسیده است».
رافائل گروسی با بیان اینکه «تا سال ۲۰۱۶ یا ۲۰۱۷، قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل درباره ایران با اجماع جهانی و بدون نیاز به رأیگیریهای چالشبرانگیز تصویب میشد» افزود: «دورانِ اتفاقنظرِ قدرتهای بزرگ علیه ایران به پایان رسیده و احتمالاً تا مدتهای مدید باز نخواهد گشت».
گروسی پیشتر نیز به خبرنگاران گفته بود تلاش برای پایان دادن به جنگ بین تهران و واشنگتن یک «فرآیند پیچیده» است و اهمیت دارد که به این فرآیند اجازه «تداوم» داده شود. مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود: فکر میکنم بسیار مهم است که فرصتی برای صلح داده شود.
سازمان همکاریهای اقتصادی شانگهای و سازمان ملل نیز طی یک ماه گذشته همزمان با جنگ علیه ایران، بارها خواستار توقف این جنگ شده و بر راهحل دیپلماتیک در موضوعات مرتبط با ایران تاکید کردهاند.
همچنین در طول جنگ علیه ایران، شورای امنیت سازمان ملل حداقل در 3 نوبت برای تصویب قطعنامه ضدایرانی پیشنهادی آمریکا و بحرین تشکیل جلسه داد اما این قطعنامهها هیچگاه نتوانست به تصویب برسد؛ فرآیندی که نشان داد ایران توانسته جامعه بینالملل را با خود همراه کند و کشورهای متخاصم از جمله آمریکا در جامعه جهانی فضای بسیار محدودی برای تحرکات ضدایرانی خود دارند.
پس از برلین، پاریس نیز بر همکاری و افزایش تعاملات با تهران در موضوع تنگه هرمز تأکید کرد
مکرون هم چرخید
ارسال نظر
پربیننده
تازه ها