بیش از ۱۱ سال از آغاز محاصره دریایی، هوایی و زمینی یمن توسط ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی میگذرد؛ محاصرهای که به گفته نهادهای بینالمللی، یکی از مهمترین عوامل بروز بحران انسانی در این کشور بوده است. با این حال شامگاه جمعه نیروهای مسلح یمن اعلام کردهاند این محاصره وارد مرحلهای جدید شده و با اقدام عملی این نیروها، روند شکستن محاصره یمن آغاز شده است. محاصره یمن نخستینبار سال ۲۰۱۵ همزمان با آغاز عملیات نظامی عربستان علیه این کشور، با استقرار ناوهای جنگی سعودی در آبهای یمن شکل گرفت. آمریکا نیز از اکتبر ۲۰۱۶ به این محاصره پیوست و از نوامبر ۲۰۱۷ محدودیتها بر تردد هوایی و دریایی یمن تشدید شد. با وجود ادامه این وضعیت طی بیش از یک دهه گذشته، ارتش یمن اکنون از تغییر معادلات میدانی خبر میدهد. سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن با انتشار بیانیهای خطاب به ائتلاف سعودی-آمریکایی اعلام کرد: «هرگز محاصره ظالمانه سعودی-آمریکایی بر کشورمان را تا ابد نخواهیم پذیرفت و تمام اقدامات مشروع را برای پایان دادن به این محاصره انجام خواهیم داد». بر اساس این بیانیه، روند شکستن محاصره زمانی وارد مرحله اجرایی شد که ساعت ۵:۲۰ دقیقه بامداد جمعه، جنگندههای ائتلاف سعودی حریم هوایی چند استان یمن را نقض کردند. نیروهای مسلح یمن اعلام کردند این جنگندهها در تلاش بودند مانع فرود یک هواپیمای غیرنظامی ایرانی در فرودگاه بینالمللی صنعا شوند؛ هواپیمایی که به گفته ارتش یمن، بیش از ۲۰۰ مسافر از جمله مجروحان، بیماران و شهروندان یمنی گرفتار در خارج از کشور را حمل میکرد. در ادامه این بیانیه آمده تلاش جنگندههای سعودی برای جلوگیری از فرود این هواپیما ناکام مانده است. ارتش یمن در این باره اعلام کرد: «این هواپیما قصد فرود در فرودگاه بینالمللی صنعا را داشت و تلاش جنگنده سعودی برای جلوگیری از فرود هواپیمای ایرانی با لطف خداوند، با دفاع نیروهای مسلح یمن و با پرتاب چند فروند موشک پدافند هوایی، ناکام ماند و دشمن به حول قوه الهی مجبور به ترک حریم هوایی یمن شدند». نیروهای مسلح یمن همچنین نسبت به هرگونه اقدام مجدد برای نقض حریم هوایی این کشور هشدار دادند و تأکید کردند: «ما به دشمن سعودی جنایتکار نسبت به تکرار هرگونه تلاش برای نقض حریم هوایی یا هرگونه تجاوزی که یمن را هدف قرار دهد، هشدار میدهیم و هرگونه اقدامی جهت نقض حریم هوایی یمن با پاسخ کوبنده علیه فرودگاهها و منافع حیاتی متجاوزان در خشکی و دریا همراه خواهد شد». یحیی سریع در بخش دیگری از این بیانیه، از آمادگی کامل نیروهای مسلح یمن برای اجرای هر تصمیمی که از سوی رهبر جنبش انصارالله اتخاذ شود خبر داد و گفت: «دست ما روی ماشه است تا دستورات را در چارچوب رفع محاصره سعودی-آمریکایی از ملت عزیز ما و بیرون راندن اشغالگران اجرا کنیم». در پایان این بیانیه، نیروهای مسلح یمن ضمن تأکید بر ضرورت لغو محاصره و پایان دادن به محدودیتهای اعمالشده بر فرودگاه بینالمللی صنعا، از اقدام جمهوری اسلامی ایران در برقراری پرواز به این فرودگاه قدردانی کردند. در این بیانیه آمده است: «با احترام و قدردانی فراوان، از موضع جمهوری اسلامی ایران در اقدام به شکستن محاصره و انتقال بیماران، افراد گرفتار، هیأت رسمی و مردمی یمن که در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید امام سید علی خامنهای، رحمهالله علیه شرکت داشتند، تجلیل میکنیم. ما بر ادامه پروازها بین فرودگاههای صنعا و تهران، به اذن خداوند متعال، برای رفع محاصره و رنج از ملت یمن عزیز و مظلوم، صرف نظر از نتایج و پیامدهای آن، تأکید میکنیم».
چرا شکستن محاصره یمن مهم است؟
به اعتقاد بسیاری از ناظران، مهمترین پیامد مستقیم شکستن محاصره هوایی، کاهش فشار انسانی بر میلیونها شهروند یمنی است. پیشتر شورای روابط خارجی آمریکا (CFR) در گزارش خود تأکید کرده بود محاصره دریایی و هوایی، یکی از عوامل اصلی شکلگیری بزرگترین بحران انسانی جهان در یمن بوده است. این گزارش میگوید میلیونها یمنی به کمکهای بشردوستانه وابستهاند و محدودیتهای اعمالشده بر حملونقل هوایی و دریایی، دسترسی مردم به غذا، دارو و خدمات درمانی را بهشدت کاهش داده و حال میتوان انتظار داشت با شکسته شدن این محاصره، دسترسی میلیونها شهروند یمنی به امدادرسانی تسهیل شود. کارشناسان مسائل یمن همچنین معتقدند فراتر از مسائل انسانی و بشری، شکستن محاصره هوایی یمن از سوی ارتش این کشور به معنای تثبیت معادلات سیاسی جدید در منطقه به نفع صنعاست.
پیشتر اندیشکده مطالعات استراتژیک صنعا مستقر در جنوب یمن در گزارش فصلی خود گفته بود کنترل مسیرهای هوایی، دریایی و بنادر، بخش مهمی از معادلات جنگ یمن را تشکیل میدهد و هرگونه تغییر در وضعیت این مسیرها میتواند موازنه قدرت میان طرفهای درگیر را تغییر دهد.
حال با شکسته شدن محاصره هوایی یمن میتوان گفت موازنه قدرت به نفع دولت صنعا و انصارالله یمن تغییر کرده است. مضاف بر آنکه تغییرات اخیر میزان کنترل عملی انصارالله بر مناطق تحت اداره خود در یمن را نشان میدهد.