درمانگران اعتیاد و فعالان این حوزه از کمبود شدید «شربت تریاک» در مراکز ترک اعتیاد برای مصرف بیماران در حال ترک گله دارند. به گفته آنها کاهش یا قطع این نوع شربت، تبعات شومی چون لغزش بیماران در حال ترک و افتادن دوباره آنها به دام اعتیاد را در پی دارد.
در چنین شرایطی اخیرا جمعی از درمانگران و فعالان حوزه درمان اعتیاد در مقابل وزارت بهداشت تجمع کردند. آنها در این تجمع اعتراضی هشدار دادند کمبود شربت تریاک، (داروی آگونیست تینکچر اپیوم) میتواند به افزایش مصرف مواد مخدر صنعتی و ایجاد مشکلات جدی برای بیماران منجر شود.
هر چند شیشههای شربت ترک اعتیاد در سالهای گذشته بعضا سر از بازار سیاه درمیآورد ولی وجود همین دارو موجب میشد معتادان خیلی به سمت مخدرهای جدید صنعتی ویرانگر نروند. البته اینکه اکنون شربت اپیوم در مراکز درمانی ترک اعتیاد بشدت کم شده است به دلیل آن نیست که در چرخه توزیع دارای مشکل است یا به دست نیازمندان واقعی نمیرسد، بلکه قضیه این است که گویا وزارت بهداشت و در ذیل آن سازمان غذا و دارو تریاک آنچنانی ندارد که آن را تبدیل به شربت درمان اعتیاد برای مصرف معتادان در حال ترک کند، چرا که میزان کشف تریاک در کشور به دلیل عدم کشت خشخاش در افغانستان بشدت کاهش یافته و کمبود آن حتی شرکتهای دارویی را با مشکل تولید برخی داروها مواجه کرده است.
گزارشها حاکی از کمبود تریاک مورد نیاز وزارت بهداشت برای تولید سالانه داروهایی است که از این ماده مخدر به دست میآیند، دولت همچنین ستاد مبارزه با مواد مخدر را از ماهها پیش به فکر بررسی گزینههای جایگزین تولید این ماده مخدر داخل انداخته است ولی هنوز به طور قطع مشخص نشده است برای حل این مشکل باید چه نسخهای پیچیده شود.
کشت تریاک مطابق قانون ممنوع است و از طرفی نبود آن نیز مشکلات خود را در پی دارد، نمونه آن علاوه بر ایجاد چالش در تولید برخی داروها، درمانگران اعتیاد را نیز در شرایط سختی قرار داده است. به گفته علی احمدی، نایبرئیس صنف درمانگران اعتیاد استان تهران، اکنون نزدیک به یک میلیون بیمار وابسته به درمان نگهدارنده با شربت اپیوم در کشور تحت پوشش مراکز درمان اعتیاد قرار دارند اما در بیش از ۱۵ استان کشور مراکز درمانی با کمبود شدید یا قطع کامل سهمیه دارویی روبهرو شدهاند به طوری که در استانهایی مانند همدان، هرمزگان و مازندران، برخی مراکز طی یکی دو ماه اخیر هیچ شربت اپیومی دریافت نکردهاند و در تهران نیز سهمیهها به طور بیسابقهای کاهش یافته، آنگونه که برخی مراکز با ظرفیت ماهانه بیش از ۱۰۰ واحد، تنها حدود ۱۵ واحد دارو دریافت کردهاند.
نایبرئیس کانون درمانگران اعتیاد تهران ضمن هشدار نسبت به ادامه این وضعیت تاکید کرد: کاهش یا قطع ناگهانی داروی بیماران، عملاً امنیت جانی پزشکان و پرسنل مراکز درمانی را به خطر میاندازد و فشار روانی فراوانی به آنها وارد میآورد، زیرا بیماران دچار وابستگی شدید در صورت عدم دریافت دارو ممکن است دچار بیقراری، رفتارهای پرخطر و تنشهای جدی شوند که کنترل آن از توان مراکز خارج است.
به گفته وی، در حالی که برخی مسؤولان اعلام میکنند کمبودی وجود ندارد یا ذخایر دارویی برای چندین ماه کافی است، همزمان مراکز درمانی با کاهش شدید سهمیه روبهرو هستند و هنوز مشخص نیست نیاز واقعی کشور چگونه برآورد شده و چرا و بر چه اساسی مجوز صادرات داروهای مخدر درمانی در حالی که نیاز داخلی تأمین نمیگردد، صادر شده است.
این در حالی است که هزینه درمان نگهدارنده با شربت تریاک برای بیمار ماهانه کمتر از ۲ میلیون تومان است اما در صورت خروج بیمار از چرخه درمان قانونی، هزینه تأمین مواد مخدر در بازار غیرقانونی، به طور متوسط، میتواند به بیش از ۱۵ تا ۱۸ میلیون تومان در ماه برسد که این مساله خطر سوق دادن بیماران به سمت مواد صنعتی را تشدید میکند؛ موادی مانند فنتانیل که در جمعیت حال حاضر مصرفکنندگان مواد رواج ندارد و این سوءمدیریت میتواند منجر به رواج آن و حدوث مشکل بسیار بزرگ و خطرناکتری در جامعه شود.
گزارشها حاکی است برخی مراکز درمان اعتیاد مجبور شدهاند برای کنترل وضعیت افراد در حال درمان، به آنها روشهای تهیه شربت تریاک دستساز را ارائه دهند تا از نیمهکاره ماندن پروسه درمان جلوگیری شود؛ اقدامی که قطعاً حتی در کوتاهمدت خطراتی به همراه خواهد داشت.
* بیم از تغییر الگوی مصرف مواد مخدر
دکتر سعید صفاتیان که سابقه مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر را در کارنامه فعالیت خود دارد در گفتوگو با «وطن امروز» راجع به علل کاهش کشفیات تریاک برای تامین تولید دارو در کشور اظهار داشت: پس از روی کار آمدن طالبان در افغانستان میزان کشت و تولید تریاک در این کشور بشدت کاهش یافت و همین مساله باعث شد نیاز کشور به تریاک با هدف تامین مواد اولیه برخی داروها افزایش یابد. البته ما طی 4 سال گذشته هشدارهای لازم را نسبت به این موضوع مهم دادیم که برای تامین نیاز داخلی فکری اساسی شود ولی توجه چندانی به آن نشد؛ هشداری جدی که اکنون فعالان حوزه مواد مخدر در کشور افغانستان به سمت مواد صنعتی بویژه شیشه رو آوردهاند و همین مساله موجب شده کمبود جدی تریاک در کشور در پی عدم کشفیات این نوع مواد مخدر سنتی احساس شود.
وی با بیان اینکه وزارت بهداشت و ستاد مبارزه با مواد مخدر باید به فکر چنین روزی میبودند، افزود: متاسفانه این 2 نهاد توجه چندانی به این مهم نکردند. بنده 20 سال پیش برای مدیریت مصرف مواد مخدر برنامه ارائه دادم که اقدامات لازم برای کشت خشخاش مورد نیاز دارویی در کشور با الزاماتی انجام شود به طوری که وزارت بهداشت میزان نیاز تولید را اعلام و وزارت جهاد کشاورزی اقدام به کشت مدیریت شده تریاک کند ولی مورد توجه قرار نگرفت.
صفاتیان اضافه کرد: حال از آنجا که طبق قانون کشت خشخاش در ایران ممنوع است و برای تولید تریاک ناشی از کشت خشخاش نیازمند اصلاح قانون هستیم ولی در ذیل قانون ستاد مبارزه با مواد مخدر کشت شقایق الفیرا اکنون آزاد است اما همچنان نسبت به کشت این مخدر جایگزین تریاک نیز برنامهریزی جدی انجام نشده است تا حداقل نیازهای دارویی از این طریق تامین شود.
وی گفت: مطابق قانون برای تولید کشت خشخاش علاوه بر اصلاح قانون باید مجوز تولید مورد نیاز نیز از سوی کمیتهای که در این راستا در سازمان ملل وجود دارد اخذ شود و دلیل قانعکننده برای کشت که بیشتر تولید مواد اولیه دارو است آورده شود، علاوه بر این با ایجاد زیرساختهای نظارتی اقدام به کشت این نوع مواد مخدر شود. شیوهای که اکنون کشورهایی نظیر ترکیه، هندوستان، اسپانیا و.. با چنین رویکردی به این سمت رفتهاند و از این طریق نیازهای دارویی خود را تامین و حتی با نظارت و مدیریت اقدام به فروش هم میکنند.
صفاتیان گفت: مشکل کمبود تریاک در کشور برای تامین نیازهای دارویی اکنون تا جایی است که داد درمانگران اعتیاد را نیز درآورده است، زیرا بخش عمده مراکز ترک اعتیاد با مشکل عدم شربت اپیوم مواجه شدهاند و کسی پاسخگوی آنها نیست؛ مشکل جدی که در صورت نبود شربت تریاک معتادان در حال ترک بیتردید رو به مصرف دیگر مخدرات صنعتی و روانگردان میآورند.
وی ضمن هشدار جدی به تصمیمگیران و دستاندرکاران وزارت بهداشت و ستاد مبارزه با مواد مخدر برای جلوگیری از گسترش مواد صنعتی و روانگرانها در کشور و ممانعت از آلوده شدن جوانان و نوجوانان به دام اعتیاد، تاکید کرد: از آنجا که افغانستان چون گذشته تریاک تولید نمیکند و به تولید آمفتامینها رو آورده است، همچنین عراق نیز چند سالی است مرکز تولید حشیش در منطقه شده است، بنابراین این احتمال وجود دارد که بزودی با حجم عظیم مواد صنعتی و روانگردانها مواجه شویم و این تغییر الگوی مصرف مواد در صورت بیتوجهی به مدیریت درست آن هزینههای سنگین و جبرانناپذیری را روی دست مردم و ستاد مبارزه با مواد مخدر میگذارد.