منطقه علیه جنگ ترامپ

گروه سیاسی: در شرایطی که دونالد ترامپ ادبیات تهدیدآمیز خود علیه ایران را تشدید کرده و برای چندمین بار در هفته‌های اخیر از اعزام ناوگروه آبراهام لینکلن به منطقه خبر داده، واقعیت‌های میدانی منطقه غرب آسیا مسیر متفاوتی را نشان می‌دهد. برخلاف مقاطع گذشته، این‌ بار میان لفاظی‌های کاخ سفید و آنچه در سطح منطقه در حال وقوع است، شکافی عمیق شکل گرفته است. نه‌تنها کشورهای منطقه تمایلی به همراهی با خواسته‌های رئیس‌جمهور ایالات متحده ندارند، بلکه بازیگران مهم و اثرگذار منطقه‌ای به طور ضمنی و علنی به واشنگتن هشدار داده‌اند هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، به‌ معنای شعله‌ور شدن یک بحران فراگیر و درگیر شدن کل منطقه خواهد بود؛ سناریویی که هیچ‌یک از طرف‌های منطقه‌ای حاضر به پذیرش هزینه‌های آن نیستند.
در همین چارچوب، روزنامه آمریکایی وال‌استریت ژورنال در گزارشی قابل ‌توجه درباره تحولات اخیر منطقه، به محدود شدن واقعی گزینه‌های دولت ترامپ اذعان کرده است. 
این رسانه تأکید می‌کند متحدان کلیدی آمریکا در خلیج‌فارس، برخلاف انتظار واشنگتن، اعلام کرده‌اند در حمله احتمالی به ایران نه‌تنها مشارکت نخواهند کرد، بلکه حتی اجازه استفاده از زیرساخت‌های حیاتی خود از جمله حریم هوایی و خاک‌شان را نیز نخواهند داد. این اعتراف رسانه‌ای، مشخصا نشان‌‌دهنده شکست تلاش آمریکا برای ایجاد یک اجماع منطقه‌ای علیه ایران است.
نقطه کانونی این تحول، بویژه موضع عربستان سعودی است. وال‌استریت ژورنال گزارش می‌دهد ریاض به ‌صراحت اعلام کرده اجازه نخواهد داد از حریم هوایی یا قلمرو این کشور برای هیچ‌گونه اقدام نظامی علیه ایران استفاده شود. این موضع، به‌گفته تحلیلگران آمریکایی، نه یک تصمیم تاکتیکی موقت، بلکه حاصل یک محاسبه راهبردی در ریاض است؛ محاسبه‌ای که بر پایه نگرانی عمیق عربستان از کشیده شدن به یک تقابل مستقیم با ایران شکل گرفته است. تجربه حمله به تأسیسات نفتی عربستان در سال ۲۰۱۹ همچنان به عنوان یک زنگ خطر جدی در ذهن تصمیم‌سازان سعودی باقی مانده و آنها به‌خوبی می‌دانند هرگونه درگیری جدید، می‌تواند اقتصاد، امنیت انرژی و ثبات داخلی این کشور را بشدت تهدید کند.
در همین چارچوب باید به تحرکات دیپلماتیک اخیر میان تهران و پایتخت‌های عربی نیز توجه کرد. تماس تلفنی محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران - که به طور مستقیم به موضوع تحولات امنیتی منطقه و مخالفت ریاض با هرگونه اقدام نظامی علیه ایران اختصاص داشت - را می‌توان تلاشی آشکار برای مدیریت تنش و جلوگیری از کشیده شدن منطقه به یک درگیری فراگیر ارزیابی کرد. این تماس نشان می‌دهد عربستان در شرایط کنونی ترجیح می‌دهد مسیر گفت‌وگو و مهار بحران را جایگزین سناریوهای پرهزینه تقابل نظامی کند.
همچنین تماس‌های جداگانه وزیر خارجه عربستان سعودی و وزیر خارجه قطر با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران را باید در همین چارچوب قابل تحلیل دانست. این رایزنی‌ها بیانگر آن است که کشورهای کلیدی عربی، همزمان با افزایش تهدیدهای لفظی واشنگتن، به‌دنبال انتقال پیام‌های سیاسی و امنیتی به تهران و در عین حال فاصله‌گذاری عملی از هرگونه ماجراجویی نظامی آمریکا در منطقه هستند.
وال‌استریت ژورنال همچنین به نقل از مقامات و فرماندهان ارشد سابق ارتش آمریکا تأکید می‌کند عدم همراهی عربستان، پیچیدگی عملیاتی هرگونه اقدام نظامی آمریکا علیه ایران را افزایش داده و هزینه‌های سیاسی و نظامی آن را برای کاخ سفید بالا برده است. به بیان دیگر، حتی اگر واشنگتن از نظر فنی قادر به اجرای یک حمله باشد، فقدان حمایت منطقه‌ای، آن را به اقدامی پرهزینه، پرریسک و فاقد مشروعیت منطقه‌ای تبدیل می‌کند. وال‌استریت ژورنال تصریح می‌کند چنین وضعیتی، عملا دست ایران را برای مقاومت در برابر فشارهای خارجی بازتر کرده و هزینه سیاسی ایستادگی تهران را کاهش داده است. در عین حال، این چرخش در مواضع عربستان و برخی دیگر از کشورهای عربی منطقه، به طور مستقیم تحت تأثیر هشدارهای صریح و کم‌سابقه ایران شکل گرفته است. در روزهای اخیر و همزمان با تشدید تهدیدهای لفظی ترامپ، مقامات سیاسی و فرماندهان عالی‌رتبه نظامی ایران به‌روشنی اعلام کرده‌اند در صورت هرگونه اقدام نظامی آمریکا علیه ایران از پایگاه‌های مستقر در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، این کشورها به عنوان اهداف متخاصم تلقی خواهند شد. این هشدار، پیامی روشن برای دولت‌های منطقه داشت: بی‌طرفی در میدان عمل معنا ندارد و میزبانی از نیروهای مهاجم، آنها را ناخواسته وارد جنگ خواهد کرد.
در کنار مواضع رسمی ایران، جبهه مقاومت منطقه‌ای نیز با صراحت وارد میدان هشدار شده است. حزب‌الله لبنان، گروه‌های مقاومت عراقی و انصارالله یمن اعلام کرده‌اند در برابر هرگونه تعرض به ایران، موضع بی‌طرف نخواهند داشت و به‌صورت مستقیم درگیری را پاسخ خواهند داد. چنین مواضعی نشان می‌دهد هر اقدام نظامی علیه ایران، نه‌تنها محدود به یک جغرافیای خاص نخواهد بود، بلکه می‌تواند جبهه‌های متعدد و همزمانی را در سراسر منطقه فعال کند. این دقیقا همان سناریویی است که کشورهای منطقه از آن هراس دارند: جنگی گسترده، غیرقابل‌کنترل و فرسایشی که پیامدهای آن از خلیج‌فارس تا مدیترانه امتداد خواهد یافت.
در همین رابطه، رسانه عربی العربی‌الجدید نیز اخیرا مدعی شده است واشنگتن پیام‌هایی تهدیدآمیز برای تهران ارسال کرده و در آنها خواستار «محدود ماندن واکنش ایران» در صورت حمله احتمالی شده است اما به‌گفته این رسانه، پاسخ ایران کاملا صریح و شدیداللحن بوده است: هرگونه حمله آمریکا، فارغ از سطح و گستره آن، با واکنشی غیرمحدود روبه‌رو خواهد شد و می‌تواند منطقه را به سمت یک جنگ تمام‌عیار سوق دهد. این پیام، در عمل مکمل همان هشدارهایی است که ایران و متحدانش در میدان سیاسی و نظامی ارسال کرده‌اند.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد فضای کنونی منطقه، دیگر با الگوهای گذشته قابل مقایسه نیست. لفاظی‌های تند ترامپ اگرچه در سطح رسانه‌ای پررنگ است اما در میدان عمل با دیواری از ملاحظات امنیتی، هشدارهای منطقه‌ای و فقدان همراهی متحدان روبه‌رو شده است؛ واقعیتی که حتی رسانه‌های جریان اصلی آمریکا نیز ناگزیر به اذعان به آن شده‌اند. اگر ترامپ در دولت اول خود می‌توانست با فشار حداکثری و ائتلاف‌سازی منطقه‌ای علیه ایران پیش برود، این بار با مقاومت جدی از سوی همان متحدان سنتی روبه‌رو شده است. مثلا عربستان سعودی که روابط نزدیکی با ترامپ دارد و حتی از خرید اف۳۵ و فناوری هوش مصنوعی آمریکا بهره برده، ترجیح داده فاصله بگیرد تا از تبدیل شدن به میدان درگیری اجتناب کند. همانطور که وال استریت ژورنال هم به آن اشاره کرده، مواضع ریاض و دیگر بازیگران منطقه‌ای، گزینه‌های نظامی آمریکا را محدودتر کرده و احتمالا ترامپ را به سمت گزینه‌های غیرنظامی سوق می‌دهد اما اگر لفاظی‌ها به اقدام عملی تبدیل شود، منطقه آماده یک درگیری گسترده است که هزینه‌اش برای همه طرف‌ها، از جمله آمریکا و متحدان منطقه‌ای‌اش بسیار سنگین خواهد بود.