دام آنلاین

گروه اجتماعی: رخنه اینترنت به زندگی مردم در حالی این روزها بسیاری از کارکردهای خانواده را مختل کرده است که نقش استفاده کودکان و نوجوانان به عنوان آسیب پذیرترین قشر کاربران در این زمینه از حساسیت بالایی برخوردار است، چرا که اغلب آنها بی‌تجربه، کنجکاو و احساساتی بوده و به همین دلیل هدف خوبی برای مجرمان و تبهکاران اینترنتی محسوب می‌شوند. خطرات پنهان دوستی‌های مجازی در پی گسترش روزافزون حضور کودکان و نوجوانان در دنیای مجازی اکنون تا جایی است که کارشناسان سایبری و روانشناسان حوزه کودک و نوجوان نسبت به عواقب تلخ ولنگاری در چنین فضایی هشدار جدی می‌دهند و تاکید دارند والدین باید ضمن آگاهی‌بخشی فرزندان از مخاطرات استفاده غیراصولی از ابزارهای الکترونیکی، نظارت دقیقی نیز بر نحوه فعالیت آنها در این زمینه داشته باشند. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد گسترش فضاهای مجازی اینترنتی، پیامدها و آثار مثبت و منفی گوناگونی را در زمینه آداب و اخلاق زندگی خانوادگی کاربران ایجاد کرده است. بهره‌برداری درست از فضای سایبری هر چند به آسان‌سازی و سرعت‌بخشی ارتباطات و تبادل اطلاعات کمک می‌کند ولی در مقابل چنانچه به درستی مورد استفاده قرار نگیرد پیامدهای منفی آن از ابعاد مختلف می‌تواند به ایجاد آسیب‌های روانی و شخصیتی، اخلاقی و فرهنگی منجر شود و حتی مخاطرات زیانبار مالی و جانی را به دنبال داشته باشد.
* زنگ خطر جدی
کارشناس ارشد پیشگیری از جرائم سایبری پلیس فتا با اشاره به گسترش روزافزون حضور کودکان و نوجوانان در فضای مجازی، نسبت به خطرات پنهان دوستی‌های مجازی با افراد ناشناس هشدار داد.
سرگرد بهنام مالمیر با بیان اینکه امروز فضای مجازی به بخش جدانشدنی زندگی کودکان و نوجوانان تبدیل شده است، اظهار کرد: بسیاری از ارتباط‌ها، دوستی‌ها و حتی سرگرمی‌ها از طریق شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و بازی‌های آنلاین شکل می‌گیرد. این فضا می‌تواند فرصت مناسبی برای یادگیری و تعامل باشد اما ورود بدون آگاهی و آموزش، بویژه در حوزه دوستی‌های مجازی، ممکن است زمینه‌ساز بروز آسیب‌ها و دردسرهای پنهان شود.
وی افزود: بررسی‌های پلیس فتا نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مشکلات و آسیب‌هایی که برای کودکان و نوجوانان در فضای مجازی رخ می‌دهد، از دوستی‌های بدون شناخت و اعتمادهای ناآگاهانه آغاز می‌شود. افراد سودجو معمولاً با نام‌ها و تصاویر جعلی وارد گفت‌وگو شده، اعتماد طرف مقابل را جلب می‌کنند و در ادامه با سوءاستفاده، تهدید یا اخاذی از طریق دریافت تصاویر و اطلاعات شخصی، قربانیان خود را تحت فشار قرار می‌دهند.
کارشناس ارشد پیشگیری از جرائم سایبری پلیس فتا ادامه داد: این اتفاق‌ها اغلب زمانی رخ می‌دهد که کودک یا نوجوان تصور می‌کند با یک دوست واقعی و قابل اعتماد در ارتباط است، در حالی که هویت واقعی طرف مقابل مشخص نیست.
سرگرد مالمیر با اشاره به اجرای پویش کودکان سایبری گفت: این پویش با هدف افزایش آگاهی و توانمندسازی کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها طراحی شده است تا همگان بیاموزند چگونه ارتباطی سالم‌تر و امن‌تر در فضای مجازی داشته باشند. ششمین دوره این پویش با تمرکز ویژه بر موضوع ارتباط ایمن، حفظ حریم خصوصی و پیشگیری از سوءاستفاده‌های سایبری برگزار می‌شود.
وی تأکید کرد: همه افرادی که در فضای مجازی با کودکان و نوجوانان ارتباط برقرار می‌کنند، لزوماً نیت سالمی ندارند؛ به همین دلیل لازم است به فرزندان آموزش داده شود از انتشار اطلاعات شخصی و حساس از قبیل تصاویر خصوصی، آدرس منزل، شماره تلفن، نام مدرسه یا موقعیت مکانی خود در فضای مجازی خودداری کنند.
این مقام انتظامی نقش خانواده‌ها را در پیشگیری از آسیب‌های سایبری بسیار مهم دانست و گفت: والدین بهتر است به جای برخوردهای تند یا ممنوعیت کامل، با فرزندان خود گفت‌وگو کرده، آموزش‌های لازم را به آنها ارائه دهند و به‌ صورت هوشمندانه بر فعالیت‌های آنلاین آنها نظارت داشته باشند. زمانی که کودک احساس امنیت و اعتماد کند، در صورت مواجهه با پیام یا رفتار مشکوک، موضوع را راحت‌تر با خانواده در میان می‌گذارد.
بر اساس گزارش سایت پلیس، سرگرد مالمیر در پایان خاطرنشان کرد: پویش کودکان سایبری فرصتی مهم برای جلب توجه خانواده‌ها، مدارس و جامعه به ضرورت تأمین امنیت کودکان در فضای مجازی است. پلیس فتا از همه والدین، مربیان و فعالان آموزشی دعوت می‌کند با مشارکت فعال در این پویش و انتقال آموزش‌های صحیح، نقش مؤثری در پیشگیری از آسیب‌های سایبری ایفا کنند. بدون تردید، آگاهی، همراهی و آموزش مستمر، کلید ایجاد فضای مجازی امن برای نسل آینده است.
* خلأ  آموزش سواد رسانه‌ای فضای مجازی
سارا میرقاسمی، مدرس و روانشناس کودک در گفت‌وگو با «وطن امروز» با بیان اینکه خطر‌های فراوانی در کمین کودکان و نوجوانانی است که غرق در فضای مجازی کنترل‌نشده هستند، گفت: افرادی که برای کودکان و نوجوانان در فضای سایبری خطرآفرینند، قلدران مجازی نام برده می‌شوند که از صداقت و سادگی کودکان در قالب دوست وارد حریم شخصی آنها می‌شوند و از آنها کسب اطلاعات می‌کنند.
وی با بیان اینکه ورود به حریم خصوصی کودکان و نوجوانان در فضای مجازی بیشتر برای کسانی اتفاق می‌افتد که والدین آنها مشاغل حساسی دارند، گفت: شیادان و قلدران فضای مجازی سعی می‌کنند با ترفندهای زیرکانه شماره تماس شخص، والدین، محل سکونت و اطلاعات محرمانه آنها را با طرح نقشه دوستی که می‌چینند از کودکان بگیرند که این موضوع می‌تواند زندگی آن خانواده را با خطر جدی مواجه کند.
میرقاسمی در ادامه افزود: موضوع دیگر ورود کنترل‌نشده کودکان و نوجوانان به فضای مجازی است که بعضا به دام افرادی می‌افتند که مورد سوءاستفاده جنسی قرار می‌گیرند یا آنها را مجاب می‌کنند از خود یا خانواده فیلم و عکس بگیرند و ارسال کنند. در چنین شرایطی است که والدین نباید تسلیم خواسته کودکان و نوجوانان در استفاده بی‌مهابا و کنترل‌نشده آنها از وسایل الکترونیکی نظیر گوشی موبایل و... شوند.
وی با بیان اینکه والدین باید بدانند طبق استانداردهای جهانی، کودکان تا زیر 2 سال به هیچ عنوان نباید از این نوع وسایل استفاده کنند، اظهار داشت: از 2 تا 7 سال استفاده محدود آنها از وسایل الکترونیکی نظیر موبایل باید تحت نظارت والدین انجام شود، همچنین از 7 تا 12 سال نیز به دلیل حساسیت سنی با کنترل شدید همراه شود. علاوه بر این والدین همیشه باید هشدارهای لازم را نسبت به خطرهای فضای مجازی به فرزندان‌شان گوشزد کنند، به طوری که هیچ وقت اطلاعات شخصی خود و خانواده را در اختیار افراد ناشناس در فضای سایبری قرار ندهند.
میرقاسمی اضافه کرد: توجه به این مساله مهم تا جایی است که اکنون برخی کشورها استفاده از وسایل و لوازم الکترونیکی را تا 16 سالگی برای نوجوانان منع کرده‌اند، چرا که قلدران سایبری در فضای مجازی در کمین نشسته‌اند و خیلی راحت می‌توانند با نوجوانان ارتباط برقرار کنند.
وی ادامه داد: از آنجا که در دنیای پیشرفته امروزی نمی‌توان محدودیت زیادی را برای فرزندان در استفاده از اینترنت و لوازم الکترونیکی ایجاد کرد، استفاده کنترل‌شده در ساعت‌های مشخص و در حضور والدین، همچنین بهره‌گیری از اپ‌های داخلی قابل دانلود می‌تواند کمک کند فرزندان در فضای سالم مجازی به بیراهه کشیده نشوند. به طور مثال استفاده والدین از اپلیکیشن‌های داخلی برای کنترل فعالیت فرزندان که به حالت پشتیبانی است و نیز استفاده کودکان از سیمکارت‌های خاص چون انارستان همراه با استفاده از برنامه‌های مرکز ملی بازی‌های رایانه‌ای برای سنین خاصی می‌تواند بسیار کارساز واقع شود، زیرا در این برنامه‌ها و یا سیمکارت‌ها محدودیت‌هایی ایجاد شده است.
میرقاسمی افزود: متاسفانه در کشور ما سواد رسانه‌ای استفاده درست از فضای مجازی آنگونه که باید باشد وجود ندارد یا آموزش داده نمی‌شود، این در حالی است که از سال 1960 زمانی که اینترنت به صورت جهانی در اختیار عموم قرار گرفت همزمان در مکتب شیکاکو آموزه‌های سواد رسانه‌ای در استفاده درست از آن نیز شروع شد اما در کشور ما با وجود آسیب‌های متعدد و بسیار زیاد ولی فضای مجازی رها شده است و نظارت چندانی بر آن نیست، آنگونه که بخش عمده التهاب آشوب‌های اخیر ناشی از استفاده عموم از فضای مجازی بود.
وی تصریح کرد: در کشورهایی چون آلمان از کودکی آموزش‌های سود رسانه‌ای  را در کتب آموزش گنجانده‌اند و در کشوری چون هلند پیش از دبستان آموزش سواد سایبری را در اختیار خانواده‌ها برای آموزش فرزندان‌شان قرار می‌دهند اما در ایران به این شکل نیست و به همین دلیل فضای مجازی برای خیلی از استفاده‌کنندگان خطرآفرین می‌شود.