پرفشاری خون ، قاتل خاموش

طبق آمارهای رسمی در حالی حدود یک‌سوم ایرانی‌ها با فشارخون بالا مواجه هستند که نزدیک به نیمی از آنها از ابتلای خود به این بیماری اطلاعی ندارند؛ بیماری خطرناکی که اکنون به عنوان چالشی مهم و تهدید‌کننده سلامت مورد توجه است، زیرا از آن به عنوان قاتل خاموش نام برده می‌شود. طبق اظهارات کارشناسان بهداشت، عوامل خطر رفتاری قابل تغییر مانند مصرف دخانیات و الکل، مصرف بالای نمک، عدم فعالیت بدنی، رژیم‌های غذایی ناسالم و استرس‌های روانی به شیوع این بیماری کمک می‌کند. فشارخون بالا یکی از عوامل اصلی مرگ زودهنگام ناشی از حملات قلبی و سکته‌ها به شمار می‌رود که مراقبت‌های بهداشتی اولیه و تأکید بر مشاوره سبک زندگی سالم، استفاده یکسان از پروتکل‌های درمان استاندارد، در دسترس بودن دستگاه‌های معتبر اندازه‌گیری فشارخون، دسترسی عادلانه به داروها و سیستم‌های نظارتی قوی از جمله مداخلاتی است که به کاهش آمار فشارخون در کشورها کمک می‌کند. 
فشار خون طبیعی کمتر از 120 بر 80 میلیمتر جیوه است و وقتی فشار خون به طور ثابت بالاتر از 140 بر 90 میلیمتر جیوه باشد، به آن فشارخون بالا اطلاق می‌شود. بیماری فشارخون معمولاً در اوایل ابتلا هیچ علامتی ندارد به همین دلیل بسیاری از افراد درمان بیماری را جدی نمی‌گیرند، با این حال در برخی موارد ممکن است سردردهای شدید، درد قفسه سینه، تاری دید، سرگیجه و علائمی نظیر آن در افراد مبتلا بروز پیدا کند. براساس اعلام وزارت بهداشت، 32 درصد جمعیت بالای 18 سال کشور به فشارخون بالا مبتلا هستند؛ این در حالی است که بیش از 40 درصد افرادی که به فشارخون مبتلا هستند از بیماری خود مطلع نیستند. این بیماری در فرد مبتلا باعث افزایش فشار بر قلب، سرخرگ‌ها و در نهایت آسیب دیدن اندام‌های مختلف می‌شود و خطر حمله قلبی، سکته مغزی، نارسایی قلبی و نارسایی کلیه را افزایش می‌دهد.
* پرفشاری خون را جدی بگیرید
در این باره فوق‌تخصص نفرولوژی، نسبت به شیوع گسترده و بی‌علامت فشارخون بالا هشدار داد. دکتر فاطمه حیاتی گفت: پرفشاری خون یکی از شایع‌ترین عوامل بروز مرگ‌ومیر است و زمینه‌ساز ابتلا به بیماری‌های قلبی و مغزی به شمار می‌رود، با این حال، بخش قابل توجهی از مبتلایان یا از ابتلای خود آگاه نیستند یا فشارخون آنان به ‌طور مؤثر تحت کنترل نیست. پرفشاری خون می‌تواند بدون ایجاد علائم واضح، به ارگان‌های حیاتی آسیب جدی وارد کند. پمپاژ خون توسط قلب، باعث می‌شود جریان خون به دیواره عروق فشار وارد کند و افزایش تدریجی و بی‌علامت این فشار می‌تواند به عروق آسیب‌ زده و ارگان‌های حیاتی مانند قلب، مغز، کلیه‌ها و چشم‌ها را دچار عارضه کند. وی با رد ۲ باور نادرست مبنی بر اینکه پرفشاری خون صرفاً مختص سالمندان است و فشارخون بالا همواره با علائمی مانند سردرد و برافروختگی صورت همراه می‌شود، تصریح کرد: پرفشاری خون در بسیاری از موارد کاملاً بی‌علامت است. از این‌رو، انجام غربالگری‌های منظم و پیشگیرانه ضرورت دارد و نباید منتظر بروز عوارض ماند، چرا که در برخی موارد، همزمان با بروز عارضه، امکان بازگرداندن سلامت کامل اندام‌ها وجود ندارد و تنها می‌توان عوارض ایجادشده را کنترل کرد. 
حیاتی با اشاره به تغییر سبک زندگی افراد گفت: افزایش مصرف نمک و کاهش تحرک، سن شروع غربالگری فشارخون را کاهش داده و اگر پیش از این سنجش فشارخون از ۴۰ سالگی توصیه می‌شده است، اکنون ضرورت غربالگری از ۳۰ سالگی و حتی در سنین پایین‌تر، بویژه در افرادی با اضافه ‌وزن، سابقه خانوادگی فشارخون بالا، دیابت، بیماری‌های کلیوی یا استرس زیاد بیش از پیش توصیه می‌شود.
 وی فشارخون را بیماری چندعاملی دانست و اظهار داشت: ترکیبی از زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی مانند سبک زندگی نادرست در بروز فشارخون نقش دارد. مصرف زیاد نمک، غذاهای فرآوری‌شده، فست‌فودها و کنسروها که حاوی «نمک پنهان» هستند، از عوامل تغذیه‌ای است که باعث پرفشاری خون می‌شود. همچنین مصرف طولانی‌مدت برخی داروها مانند مسکن‌های خاص و کورتون (استروئیدها) نیز می‌تواند از علل دارویی بروز فشارخون باشد. 
حیاتی بر کنترل فشارخون از طریق اصلاح سبک زندگی تاکید کرد و گفت: مدیریت وزن، اصلاح الگوی غذایی و کاهش مصرف فست‌فود و غذاهای فرآوری‌شده، افزایش تحرک و فعالیت بدنی، مدیریت استرس و داشتن خواب کافی، ترک سیگار و پرهیز از مصرف الکل از مهم‌ترین راهکارهای موثر در اصلاح سبک زندگی است. فوق‌تخصص نفرولوژی اظهار داشت: کاهش وزن جزئی حتی ۳ تا ۵ کیلوگرم یا ۱۰ درصد وزن بدن، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش فشارخون داشته باشد و به‌ازای هر یک کیلوگرم کاهش وزن، فشارخون حدود یک میلیمتر جیوه کاهش می‌یابد. وی ادامه داد: انجام حداقل نیم ساعت فعالیت بدنی مانند پیاده‌روی سریع (۵ روز در هفته) و در صورت امکان، دوچرخه‌سواری یا شنا و در غیر این صورت، نرمش ساده در خانه نیز بسیار مؤثر است. همچنین داشتن خواب باکیفیت به مدت ۶ تا ۸ ساعت در شبانه‌روز و تلاش برای مدیریت استرس نیز بسیار حائز اهمیت است. 
حیاتی خاطرنشان کرد: استعمال سیگار با ایجاد تنگی در عروق، به‌طور مستقیم در افزایش فشارخون و آسیب عروقی نقش دارد. پرهیز از این عادات از سنین نوجوانی بسیار تأثیرگذار است. رعایت این موارد در سبک زندگی سالم، می‌تواند از بروز فشارخون جلوگیری کند یا شدت آن را کاهش داده و کنترل آن را بسیار ساده‌تر کند.