گروه بینالملل: 77 سال پس از آنکه 12 کشور آمریکا، کانادا، انگلیس، فرانسه، ایتالیا، بلژیک، هلند، لوکزامبورگ، دانمارک، نروژ، ایسلند و پرتغال در واشنگتن پیمان مشترکی برای دفاع جمعی امضا کردند، این پیمان جمعی در همان واشنگتن در آستانه به کما رفتن است، چون مقامات فعلی آمریکا دیگر روی خوشی به ناتو نشان نمیدهند. ائتلاف نظامیای که امروز پیمان آتلانتیک شمالی یا ناتو نامیده میشود، اگرچه امروز 32 عضو دارد اما اعضای آن دیگر مانند گذشته به آیندهاش امیدوار نیستند، تا آنجا که کمیسر دفاعی اتحادیه اروپایی با هشدار نسبت به پیامدهای اقدامات یکجانبه آمریکا، نسبت به آینده ناتو هشدار داد. «آندریوس کوبیلیوس»، کمیسر دفاعی اتحادیه اروپایی درباره تهدیدات آمریکا برای تصرف جزیره دانمارکی گرینلند گفت اشغال گرینلند توسط آمریکا به معنای فروپاشی ناتو است.
ناتو طی 77 سال عمر خود هیچگاه تا این حد مانند امروز شکننده و آسیبپذیر نبوده است. مهمترین موضوعی که باعث هشدارهای متعدد درباره احتمال فروپاشی ناتو شده، اقدامات یکجانبه آمریکا در این ائتلاف نظامی غربی است. اظهارات و اشتهای رئیسجمهور آمریکا برای تصرف گرینلند به عنوان بخشی از خاک دانمارک اکنون این سوال را ایجاد کرده است: با توجه به عضویت آمریکا و دانمارک در پیمان ناتو چه کسی از دانمارک دفاع خواهد کرد؟! در واقع موضوع گرینلند باعث رودررویی 2 عضو ناتو شده و این تقابل داخلی باعث هشدارهای متعدد درباره ادامه موجودیت پیمان نظامی ناتو شده است. مشخص نیست تقابل 2 عضو ناتو که تا حد تصرف خاک یک کشور توسط دیگری تشدید شده، چگونه قابل حل است.
طبق ماده ۹ پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو یک ساختار متمرکز متشکل از نهادهای نظامی و مدنی است و در رأس آن، شورای آتلانتیک شمالی متشکل از وزرای کشورهای عضو قرار دارد. این شورا هر سال حداقل یکبار تشکیل جلسه میدهد و بالاترین مرجع تصمیمگیری در پیمان ناتو است و تصمیمات آن به اتفاق آرا اتخاذ میشود. با توجه به اینکه تصمیمگیری در بالاترین مرجع ناتو، یعنی شورای ناتو تنها با اتفاق آرا(رای موافق همه اعضا) امکانپذیر است، اکنون شورای ناتو درباره تنش دانمارک و آمریکا در موضوع گرینلند در عمل به بنبست خورده چون از یک طرف آمریکا بر تصرف گرینلند به هر نحو و راهی تاکید دارد و از سوی دیگر دانمارک نیز مخالفت سرسختانهای در برابر اشتهای آمریکا به تصرف گرینلند از خود نشان داده است و 2 عضو ناتو به هیچ عنوان حاضر نیستند برابر هم کوتاه بیایند. همین تنش داخلی در ناتو باعث شده بسیاری نسبت به فروپاشی این پیمان نظامی- امنیتی هشدار دهند.
* همه هشدارها درباره ناتو
کمیسر دفاعی اتحادیه اروپایی تنها مقام غرب نیست که در روزهای گذشته نسبت به فروپاشی ناتو هشدار داده است، بلکه بسیاری در اروپا و حتی آمریکا نسبت به فروپاشی پیمان ناتو هشدار دادهاند.
هشدار معاون سابق کمیسیون اروپا: «مارگارت وستاگر»، معاون سابق کمیسیون اروپا روز گذشته در ارتباط با قصد دونالد ترامپ مبنی بر تحت کنترل درآوردن گرینلند به آینده ناتو اشاره کرد و در گفتوگو با تلویزیون یورونیوز گفت: چنین اقدامی «جدیترین تهدید علیه موجودیت سازمان پیمان آتلانتیک شمالی» و تاکنون بیسابقه است. وستاگر در پاسخ به این پرسش که آیا «واکنش اتحادیه اروپایی به آمریکا درباره گرینلند ضعیف بوده است؟»، تاکید کرد تصاحب گرینلند پایان «ناتو» را رقم خواهد زد. وی در ادامه گفت: چنانچه یک کشور عضو ناتو (آمریکا) بخواهد علیه یک کشور دیگر عضو ناتو (دانمارک) برای تصاحب قلمرو آن «حمله» کند، در حقیقت «تهدیدی جدی علیه موجودیت ناتو» است که تاکنون شاهد چنین تهدیدی نبودهایم.
هشدار دانمارکیها: در دانمارک نیز هشدارها درباره فروپاشی ناتو بالا گرفته است. «راسموس یارلوف» قانونگذار دانمارکی در گفتوگو با روزنامه اسلوونیایی «دِلو» گفت: «اگر آمریکاییها تصور کنند حق دارند سرزمینهای دیگر اعضای ناتو را تصرف کنند، این پیمان دوام نخواهد آورد». یارلوف با اشاره به همکاری دانمارک با آمریکا در حمله به افغانستان و عراق از نوع رفتار آمریکا با دانمارک انتقاد کرد و افزود: «ما یکی از وفادارترین متحدان آمریکا هستیم. کشورهای دیگر بارها ما را به دلیل وفاداری بیش از حد به آمریکاییها مورد انتقاد قرار دادهاند، چرا که ما به افغانستان و عراق حمله کردیم و دادههای اطلاعاتی دانمارک را در اختیار آمریکاییها گذاشتیم اما امروز آمریکا با دانمارک این گونه رفتار میکند!» پیش از این نیز، نخستوزیر دانمارک نسبت به فروپاشی ائتلاف نظامی ناتو در صورت تصرف گرینلند توسط آمریکا هشدار داده بود.
ترامپ اهمیتی به فروپاشی ناتو نمیدهد: «جان بولتون» مشاور اسبق امنیت ملی آمریکا هم به «رادیو تایمز» گفت تحولات اخیر پیرامون اوکراین، گرینلند و ناتو بازتابدهنده واقعیتی عمیق و نگرانکننده است: دونالد ترامپ برای بقای ناتو ارزشی قائل نیست و در صورت فروپاشی این ائتلاف در نتیجه اقداماتش، نگرانی خاصی نخواهد داشت. بولتون افزود هرچند احتمال استفاده آمریکا از زور علیه دانمارک اندک است اما حتی طرح چنین بحثی بهشدت به ناتو آسیب میزند. او یادآور شد مطرح کردن ایده تصرف گرینلند اعتماد میان متحدان ناتو را تضعیف میکند و این پیمان نظامی را به محاق خواهد برد اما برای ترامپ چنین وضعی اهمیت ندارد.
* چالش فقط گرینلند نیست!
اگرچه اظهارات مقامات آمریکایی درباره تصرف بخشی از خاک دانمارک به عنوان دیگر عضو ناتو باعث نگرانیها درباره احتمال فروپاشی ناتو شده اما واقعیت این است که چالش فعلی ناتو تنها به مساله تنش بر سر گرینلند محدود نیست، بلکه آمریکا با دیگر اعضای ناتو در موضوعات مهم دیگری نیز دچار چالش و اختلاف نظر اساسی است.
سوئد پس از گرینلند: به نظر میرسد سایر اعضای ناتو متوجه خوی توسعهطلبی رئیسجمهور آمریکا شدهاند، تا آنجا که «ابا بوش» معاون نخستوزیر سوئد و وزیر انرژی و صنعت این کشور در کنفرانس مطبوعاتی روز گذشته خود هشدار داد سوئد به دلیل معادنش، احتمالا بعد از گرینلند به هدف بعدی ترامپ (رئیسجمهور آمریکا) تبدیل میشود، چراکه این کشور حاوی 7 معدن از مجموع ۱۷ معدن نایاب است. پیشتر نیز «پال جانسون»، وزیر دفاع سوئد هشدار داده بود موضع دولت ترامپ درباره گرینلند، بیاعتمادی را در پیمان ناتو بیشتر میکند. دیگر کشورهای عضو ناتو از جمله فرانسه، آلمان و انگلیس نیز درباره اقدامات آمریکا علیه اعضای ناتو هشدار دادهاند و مقامات انگلیس از هفته گذشته جلساتی را با دیگر کشورهای اروپایی برای تقویت بنیه دفاعی خود در برابر تهدیدات آمریکا برگزار کردهاند.
مساله اوکراین: عضویت اوکراین در ناتو یکی دیگر از مسائل مورد اختلاف در میان اعضای ناتو است. در حالی که اوکراین با حمایت برخی کشورهای اروپا مانند فرانسه و انگلیس به دنبال عضویت در ناتو است اما کاخ سفید چه در دوره بایدن و چه در دوره ترامپ همواره عضویت اوکراین را حداقل به صورت فوری در ناتو رد کرده. میان اعضای اصلی ناتو از جمله آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان و دیگر کشورها اتفاق نظری درباره پیوستن اوکراین به ناتو وجود ندارد و هر کشوری بسته به منافع ملی و بینالمللی خود، مخالف یا موافق پیوستن اوکراین به پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) است. بیشتر اعضای پیمان آتلانتیک شمالی بویژه انگلیس و فرانسه در رابطه با عضویت اوکراین، خواهان کنار گذاشتن تشریفات مربوط به عضویت هستند تا اوکراین هر چه سریعتر بتواند به عضویت این پیمان درآید اما دولت ترامپ به صراحت اعلام کرده پیوستن اوکراین به ناتو موضوعیت ندارد.
خشم آمریکا از سهم کم اروپا در بودجه ناتو: آمریکا با دیگر اعضای ناتو بر سر تامین بودجه این ائتلاف نظامی نیز دارای اختلاف نظر است. ترامپ خواستار افزایش سهم کشورهای اروپایی در تامین بودجه ناتو است اما این خواسته تاکنون محقق نشده. بر اساس دادههای آژانسهای ملی آمار آمریکا و ناتو، کشورهای اتحادیه اروپایی که عضو ناتو هستند، باید سالانه ۵۰۰ میلیارد یورو بیشتر ( 545.5 میلیارد دلار) برای برآورده کردن درخواست ترامپ برای افزایش بودجه دفاعی به 5 درصد تولید ناخالص داخلی هزینه کنند. ترامپ بارها از اروپا به دلیل مشارکت کم آن در توان دفاعی ناتو انتقاد کرده و از همه کشورهای عضو اتحادیه اروپایی خواسته است هزینههای دفاعی خود را به 5 درصد تولید ناخالص داخلی افزایش دهند. کارشناسان معتقدند فشار ترامپ برای افزایش سهم کشورهای اروپایی برای تامین بودجه ناتو به میزان ۵ درصد تولید ناخالص داخلی هر عضو، اروپا را میان دوگانه امنیت نظامی یا سقوط اقتصادی قرار داده و در اوج رکود اقتصادی و نارضایتی اجتماعی، اتحادیه اروپایی با انتخابی سخت روبهرو است: تن دادن به خواسته ترامپ یا شکاف بیشتر و یا حتی فروپاشی ناتو. بسیاری از اقتصادهای اروپا در وضعیت شکنندهای به سر برده و از مشکلات متعدد رنج میبرند. رشد کند اقتصادی، تورم بالا، بدهیهای سنگین دولتی و بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین، حاشیه مانور مالی دولتهای اروپا را محدود کرده است. اقتصاد آلمان و فرانسه وارد رکود شده یا در آستانه رکود قرار دارد و ارزش یورو زیر فشار ضعف بنیانهای اقتصادی اروپاست. به گفته یک تحلیلگر دفاعی به یورونیوز: «هیچ کشور ناتو در حال حاضر بودجه یا امکان مالی لازم برای تأمین ۵ درصد تولید ناخالص داخلی در حوزه دفاعی را ندارد و عدم تامین خواسته ترامپ از سوی اروپا باعث خواهد شد ناتو در معرض خروج کامل آمریکا قرار گیرد»؛ خروجی که تیر خلاص بر پیکره ناتو خواهد بود و این ائتلاف غربی را در عمل به یک ائتلاف محدود در اروپا تقلیل خواهد داد.